COBOL

 

COBOL Mezar Taşı, Kaynak: The Computer Museum Report, Vol. 13, 1985

Bilgi teknolojileri yönetimi her zaman karmaşık ve bu nedenle zorlayıcı bir konu olagelmiştir. Yapılan tasarımın, geliştirilen veya satın alınan sistemlerin düşük maliyetli, uzun ömürlü, esnek, dayanıklı ve sağlam olması; işletmenin ekonomik ve stratejik hedeflerine net biçimde katkı sunması güvence altına alınmalıdır. Bu kıstaslara uygun, doğru kararlar verebilmenin ve gereken başarılı faaliyetleri yürütebilmenin genel geçer bir formülü var mıdır, bilmiyorum. Fakat, bilgisayar sistemleri tarihçesine COBOL programlama dili ekseninde bir göz atarak bazı çıkarımlarda bulunmaya, ez azından bazı geçerli sorular sormaya çalışacağım.

Bilgisayarların ticari olarak yaygınlaşmaya başladığı 1950 yıllarında, henüz toplam 5-6 ana bilgisayar üreticisi vardı. Temel programlama dilleri Assembly ve FORTRAN idi. Bildiğimiz anlamda işletim sistemlerinden bahsetmek mümkün değildi. Veritabanları henüz icat edilmemişti. Compiler ile üst seviye programlama dillerini makine diline tercüme etmek kavramı vardı ama ciddi programcılar compiler yazılımlarına güvenemiyor, makine ile temaslarının kesilmesinden rahatsızlık duyuyorlardı. Orta ölçekli bir kurumsal yazılım sistemi yaklaşık 800,000 USD maliyetle geliştirilebiliyordu. Geliştirilmiş bu yazılımın başka model, marka veya mimarideki bilgisayar sistemine aktarılabilmesi için yaklaşık 600,000 USD daha maliyet gerekiyordu. Bir yandan, kurumsal yazılım sistemlerine olan talep hem ticari işletmeler, hem devlet kurumları tarafından artmaktaydı. Bu talepleri karşılamak için her üretici veya akademik birim kendince bir çözüm sunan programlama dilleri tasarlamaktaydı... Uzun lafın kısası, bilgisayar sistemlerinde hızlı bir kapasite artışı, bunu takip eden kurumsal bilişim sistemi talepleri ve artan karmaşa ortamı Amerika'daki bilgisayar alanında rol alan kanaat önderlerini düzenleme yapmak konusunda tetikledi ve 1959 yılında Burroughs Corporation önderliğinde bir toplantı organize edildi. Toplantıya akademi, devlet kurumları ve özel şirket temsilcileri katıldı. Temsilciler arasında efsanevi Grace Hopper da vardı... Bu toplantıda, (1) bilgisayar programcısı olmayan kişilerin de okuyup anlayabileceği kadar İngilizce'ye benzeyen, (2) farklı marka, model ve mimarideki bilgisayar sistemlerine en az maliyetle taşınabilir nitelikte ve (3) iş dünyasının gereksinim duyduğu muhasebe, stok takibi, kimlik takibi, vergi hesaplama gibi temel işlemlerin kolaylıkla yapılabileceği bir programlama dili geliştirilmesi üzerine uzlaşıldı. Devamında, bu çalışma için bir sponsor arandı ve Amerikan Savunma Bakanlığı, Veri Sistemleri Araştırma Direktörü Charles Phillips sponsor olmayı kabul etti çünkü Savunma Bakanlığı da bahsettiğim bilgi sistemleri karmaşasından muzdaripti: Yaklaşık 200 ana bilgisayar sistemi işletmekteydiler ve bir o kadar sistem için de sipariş verilmiş durumdaydı. Bu bilgisayar sistemleri üzerinde yazılım geliştirmek için 200 milyon USD kadar bütçe ayrılmıştı. Neticede, Committee on Data Systems Languages (CODASYL) teşkil edildi ve çalışmalar başladı. Bir yıl sonunda COBOL programlama dili (Common Business Oriented Language) geliştirilmişti.

Akademik hesaplamalar, yapay zeka çalışmaları veya genel amaçlı yazılım sistemleri için FORTRAN, ALGOL, LISP ve PL/1 gibi diller kullanılıyorken, COBOL temel ticari hesaplamar ve bilgi yönetim sistemlerinin geliştirilmesinde baş rolü üstlenmişti altmışlı yıllarda. Geçen yıllar içerisinde, yapısal programlama, modülerlik, hata yakalama, nesneye yönelik programlama, asenkron mesajlaşma, dinamik veri yönetimi gibi çağın gerektirdiği özellikler 8 farklı sürüm halinde geliştirildi. Son 2 sürüm 2014 ve 2023 yılında duyuruldu. Dil spesifikasyonları 1968 yılından bu yana ANSI, ISO/IEC tarafından standartlaştırılarak kamuoyu ile paylaşılmakta.

Ticari COBOL üreticilerinden Microfocus tarafından desteklenen ve araştırma şirketi Vanson Bourne tarafından 2022 yılında, 47 ülkeden 1100 civarı katılımcıyla yapılan bir çalışmaya göre dünyada canlı bilgisayar sistemlerinde aktif çalışan 775-850 milyar satır arasında COBOL programı var. Bu dramatik bir büyüklük. Ve ilginçtir ki COBOL canlı satır sayısı yıllar içinde azalmıyor, örneğin 1997 yılı Gartner raporuna göre o dönemde 250 milyar satır COBOL canlı kodu olduğu tahmin ediliyormuş. Bugün birçok devlet kurumu, banka, finans şirketi, perakende şirketi, hava yolu ve demiryolu şirketi yoğun biçimde COBOL programlama diliyle geliştirilmiş yazılım sistemleri kullanıyor. Bir tahmine göre dünya bilgi otomasyon sistemlerinin %75 kadarı COBOL ile geliştirilmiş ve çalışmakta. Amsterdam Vrije Üniversitesi bünyesinde, 2023 yılında yayımlanmış bir yüksek lisans tezine göre o dönemde ATM işlemlerinin %95'i, tatil ve seyahat planlarının %96'sı, bireysel kart işlemlerinin %80'i COBOL ile işlendiği raporlanmış. Kısacası, dünya ticaret otomasyonu COBOL ile inşa edilmiş ve işletilmekte.

Bu hikayeyi incelediğimizde çok makul bir manzara görüyoruz: Problem zamanında tespit edilmiş, kolektif bir bilinç ile tasarım ve geliştirme yapılmış, standartlaşma ve mesleki şeffaflık hep sağlanmış, beklenen yaygın kullanım gerçekleşmiş ve sistemler 60 yılı aşkın bir süredir performanslı biçimde çalışmakta. 

Buna karşın, COVID-19 salgını esnasında Amerika Birleşik Devletleri, birçok devlet gibi, ekonomiyi halkı destekler nitelikte şekillendirmek adına vergi yükümlülüklerinde bazı değişikliklere gitti. Tabi bu yeni vergi hesaplamalarının IRS tarafından ilgili yazılımlara yansıtılması gerekiyordu ama bu o kadar kolay olamadı çünkü IRS yazılım sistemleri, 60 yıldır çalışan, 50 milyon satırı COBOL, bir kısmı da Assembly programlama dilleriyle geliştirilmiş yapılar ve bu yazılım mirasına pratik biçimde bakım yapabilecek kadroları bulmak veya yetiştirmek her yıl daha zor bir hal alıyor. 

Sadece IRS değil, birçok dünya çapındaki şirket ve Amerika'daki birçok köklü devlet kurumu, 50-60 yıldır geliştirilmekte olan ve COBOL dilinin tasarım prensipleri nedeniyle ideal modüler yapıda olmayan yazılım sistemlerini modern programlama dilleriyle yenilemek için uzun zamandır çabalıyor. COBOL'dan ve ilişkili olarak Mainframe bilgisayar sistemlerinden çıkmak konusu başlı başına bir ticari girişim alanı. Donanım ve yazılım üreticileri, danışmanlık firmaları, Yapay Zeka teknolojileri üreten meşhur firmalar yıllardır çözüm bulmak için çabalıyorlar ama global COBOL sistemleri nezdinde akışkan bir başarı hikayesi henüz oluşamadı. Bazen çok üstün(!) bir yapay zeka sistemi sayesinde COBOL'dan Java gibi daha yeni bir programlara diline dayalı uygulama dönüşümünün çok kolaylaştığı türünde sansasyonel haberler ve devamında gelen bazı hisse senedi fiyat oynamaları oluyor ama bunlar da gerçeklikten uzak ve konuya hakim olmayan yatırımcıların sürü etkisi niteliğindeki alım/satım hareketlerinden ibaret. Daha gerçekçi bir analiz için Amerika Birleşik Devleti Government Accountability Office (U.S. GAO) tarafından bu yıl Mart ayında yayımlanmış olan IRS raporunu okumak konuya netlik kazandırıyor. U.S. GAO, raporda IRS bünyesindeki Yapay Zeka Yönetişim yapısı incelemiş, birçok zafiyet tespit etmiş ve Yapay Zeka kullanım alanlarından biri olarak üzerinde çalışılmakta olan Yapay Zeka Destekli Yazılım Yenileme/Modernleştirme çalışmalarının Eylül 2025 tarihinde durdurulduğunu ortaya koymuş. Raporu okumak isteyenler bu adresi takip edebilir. Yani kolay bir çıkış yolu yok.

Asıl soruya dönecek olursak: Neden böyle oldu?

Gayet makul bir gelişimle ve rasyonel kararlarla oluşan COBOL programlama dili ve buna dayalı teknoloji yönetim mekanizması neden kendini psikolojik bir krizde hissediyor? Nerede yanlış yapıldı? Hangi anda bu teknoloji terk edilmeli ve yerine ne konulmalıydı? COBOL bilen kadro kuramamak COBOL programlama diline has bir kabahat mi? Hep COBOL sonrasında geçilmek istenen Java programlama dili yapıları ideal mi? 

Soruları uzatmak mümkün tabi ki ama cevaplar kolay verilebilir nitelikte değil. 

Son derece net bir problemi, oldukça yapısal, katılımcı ve şeffaf biçimde ele alarak çözen, COBOL'u icat eden, standartlaştıran, zamanla yeni özellikler ekleyen ve neredeyse her sektörde hızla yayılmasını sağlamış olan bir tarihsel sürecin sonunda dahi cevapsız sorularla ve bugüne dair işletim ve yönetim problemleriyle baş başa kalabiliyoruz. 

Bir de bugünün yöntemlerine bakalım. 

Biliyorsunuz, artık yazılım, bilgi sistemi, bilişim demek Yapay Zeka demek... Peki, Yapay Zeka alanında üretilen yazılım sistemleri, çözümler, hizmet prensipleri ortak bir aklın, şeffaf, standartlaşmış ve öngörülebilir çizgisini izliyor mu? COBOL'u geliştiren CODASYL komitesinin attığı adımlara benzer bir düzenleyici adımlar silsilesi görebiliyor muyuz? Yapay Zeka konusunda her gün konuşulan yapılar, yöntemler, mimariler ANSI, ISO/IEC veya IEEE, W3C, NIST gibi yapılarca standartlaştırılıyor mu? Mesela daha 2024 sonunda ortaya çıkan ve fiili bir endüstri standardı olarak hayat bulan Model Context Protocol (MCP) hangi geçerli konsorsiyum veya kurumlar tarafından standart olarak tanımlandı?

Benim takip ettiğim kadarıyla, Yapay Zeka ve ilişkili yapılar konusunda ne standartlaşma var, ne ortak akıl, ne denetleme, ne de şeffaflık. 

Özene bezene, yazılım mühendisliğinin kurucu babaları ve Grace Hopper gibi anası sayılabilecek seçkin ve yetkin kişilerce son derece akılcı yöntemlerle geliştirilmiş COBOL dili ile inşa edilmiş olan operasyonel yazılım sistemleri bile 60 yıl sonra yönetmesi güç birer yük gibi algılanıyorsa, standartlaşma, transparanlık, gözetim, denetim, akademik iştirakten uzak biçimde hayat bulan Yapay Zeka sistemleri ile kurgulanan yazılım yapıları 50 yıl sonra nasıl bir durum yaratacak? 

Bırakın 50 yılı, 5 yıl sonrası nasıl olacak?

Akıl yürütebilen var mı?

Varsa yazsın.

      

Politik Makine

 

 Gilles Deleuze ve Félix Guattari (1980, Marc GANTIER, Fransa)

Neredeyse her ülkenin bir dini var. Dinin yanı sıra, bir politikası ve o politika yönünde kanunları var. Bu ülkelerin halkları benimsedikleri politik, kanuni, dini çerçeveler içinde yaşıyor, düzen kuruyor, anlaşmazlık yaşıyor veya anlaşmazlıkları çözüyor. Bu anlayış, güçlü değer yargıları yaratıyor. Öyle ki bu değerler uğruna, halklar canlarını vermeye veya başka halkların canını almaya gönüllü oluyor. Bu zeminde cereyan eden hayatın farklı odaklarında ise otorite figürleri var: Devlet başkanları, yüksek yargıçlar, dini liderler, kanaat önderleri... Bu şahıslar hayatın sonsuz karmaşıklığı içerisinde karar alıyor ve kararları ile kitlelere yön veriyorlar. Ve bu yön veriş, hiç de ufak çaplı sonuçlara neden olmuyor: Farklı kampların takipçileri büyük çatışmalara girip, bunu yıllar, yüz yıllar boyu sürdürebiliyor. Sadece örnek olması için 16. yüzyıl ilk çeyreğinden beri devam eden İngiltere Krallığı ile Papalık arasındaki hükümranlık catışmasına bir bakılabilir. Bilgiyi derleyip, yorumlayıp karar veren bir kral ve aynı düzende, farklı bir karar veren bir papa. Bu kararlar doğrultusunda vücut bulan çatışmalarda yüzlerce yıl boyunca hayatını kaybetmiş olan yüz binlerce insan. Hayatın, bu kararlar doğrultsunda evrilmesi ile bugünlerin kurumsal yapılarının şekillendirilmiş, sınırlarının çizilmiş olması...

Şimdilerde, hepimiz karar vermeyi ve yorum yapmayı makinelere devretmekten veya hayatı yaşayışımıza dair kritik fikirleri makinelerden almaktan bahsediyoruz. Bu durum, epistemolojik bir soruyu su yüzüne çıkarıyor: Makineler hangi dine, politikaya veya kanuna göre bir bilişsel zemin oluşturmalı?

Helal makine, koşer makine, kraliyet yanlısı makine, liberal makine, komünist makine, millyetçi makine, çevreci makine, faşist makine, şii makine, aydınlanmacı makine, anarşist makine, otoriteryen makine, demokrat makine ve daha binlercesi...

Her topluluk kendi değerler zeminine uygun makine varyansları mı kuracak? Bu olacaksa, nasıl olacak?

Makineler evrensel, yani pozitif bilime dayalı bilgilerin işlenmesi temelinde değil de sosyal yönetim tercihlerine göre programlanacaksa, bir dünya kurulur kurulmasına ama bilgi sistemleri üzerinden küresel entegrasyon olasılığı da bitmiş olur belki de. Geçtiğimiz hafta toplanmış olan Birleşmiş Mılletler Genel Kurulu’nda takip ettiğimiz gibi işlevsiz söylevler üretecine dönüşebilir bilgi sistemleri...

Örneklerini bugün görüyoruz: Çin makineleri, Çin politik görüşüne ve devlet yönetim esaslarına uygun yorum ve bilgi üretimi yapıyor. Çin yasaları böyle tanımlıyor hayatı. Amerikan makineleri, görece daha liberal yorum ve bilgi üretimi yapıyor gibi ama akademik şeffaflık yok, şirketlerin ajandalarına göre tanımlanıyor hayat. Nasıl her ülkenin eğitim sistemi o ülkeye dair pozitif ayrımcı bir düşünce ile insan yetiştirmekteyse, her ülkenin makine eğitim sistemi de benzer bir tutum sergileyecek her halde. Eğitim bakanlıkları “makine eğitim müftedatları” ortaya koymaya başlayacak belki de. Her ülke kendi yankı odasını derinleştirecek ve kalabalıklaştıracak olan makineler mi devreye alacak? Bazı ülkelerde bazı "uygunsuz makineler" aforoz mu edilecek? Uygunsuz makine imal edenler için mahkemeler mi kurulacak?

Bu mantığı yürütürsek, günümüzde her bilgisayarın, elekronik cihazın içine gömülü ve neredeyse zoraki gelen yapay zeka özellikleri artarak devam edeceğine göre ve bu makine zekalarının yorum, karar ve bilgi üretim yöntemleri bulundukları ülkenin siyasi, dini, sosyal durumuna göre uygunlaştırılacaksa, "politik makinelerle" bilişsel entegrasyona doğru ilerleyeceğimiz sonucuna varırız... Bu durum tez, anti tez, sentez üçgeni, mukayeseli düşünme, eleştiri yapabilme, bilimsel yöntemi işletme gibi çağlardan beri insanlığı somut olarak geliştirmiş olan birçok güvenilir yöntemin zamanla yok olmasına neden olabilir.

Bilimsel yöntem ile ortaya konan gerçeklerin siyasi emellerle eğilip bükülmesi sonucu baş gösterebilecek felaketlere bir örnek olması için Stalin-Lysenko ikilisinin Sovyet Rusya tarımına, genetik ve biyoloji bilimine nasıl zarar verdiğini incelemek yerinde olur. Merak edenler burayı takip edebilir. Ayrıntısını okumaya vakti olmayanlar için söyleyeyim: Sonu hayırlı olmuyor, düzeltmek on yıllar alıyor.

Daron Acemoğlu’nun 2024 yılında yazdığı, “The AI Safety Debate is All Wrong” başlıklı makalesinde belirttiği gibi yapay zeka odaklı bir felaket ortaya çıkacaksa, bunun sebebi makineler değil insanların makineleri kullanım tarzı olacak.

Bilgisayarlar ve bilgi sistemleri alanında profesyonel faaliyet gösterecek kişilerin bu alandaki bilimsel ve teknolojik gerçeklerin yanı sıra felsefe, özellikle etik ve bilim felsefesi, siyaset, bilişsel bilim ve psikoloji alanlarından da haberdar olarak işe devam etmeleri zaruri olacak bence çünkü her tip bilgisayar birer siyasi ögeye dönüşecek gibi görünüyor…

Biraz dikkatli bakınca, karar veren, yorum yapan ve bilgi üreten makinelerin, aynı toplumlarda söz söyleme ve karar verme otoritesine sahip kişiler gibi, kendisine yöneltilen bir soru karşısında “bu konuyu bilmiyorum” diyemediğini tespit edebiliyoruz. Her şeye dair söylenecek söz daima var, yeni bir şey öğrenmeye yarayacak boşluk neredeyse hiç yok gibi. Bilgiler tastamam(!).

Hadiseye bu açıdan yaklaşırken, başka bir çıkmaz sokak belirmeye başlıyor: Makinelerin bilgi üretimleri, mantıken, birer “sentetik veri” olmanın ötesine geçemez. Gerçek hayat deneyimlerinden temellenmeyen bu sentetik ve “sembolik” verilere dayanarak sosyal dinamiklerimizi tepeden inme bir tarzda belirler ve insanlara bu ölçüde yaşam tasarlarsak hayatı sığlaştırmış oluruz. Saygıdeğer felsefeci John Searle tarafından net bir şekilde dile getirildiği gibi “Syntax is not semantics. Simulation is not duplication”. Sadece sözdizime (syntax) dayanan simülasyonları gerçek hayat sanmak büyük bir yanılgı olur.

Eğer bu hataya düşülürse, ilginç bir sonuç daha ortaya çıkabilir: Sadece deneyim ile öznel düzeyde vücut bulan ezoterik bilgi, tamamen dile ve tarife bağlı egzoterik bilgiye indirgenmiş olur. Dünyada ezoterizm biter... Ya da politik makinelerin yanında ihitiyaca binaen “ezoterik makineler” de ortaya çıkar. Her iki durum da bambaşka bir yazının konusu.

Şimdilik mola.

Düşünelim.

İspat

 

 

David Gilmour, Pompeii Konseri, 2016

Kuruyoruz. 

Semboller çoğalıyor ama uyaranlar azalıyor.
Gürültü var, duyamıyoruz. 

Yavaş yavaş da değil, son hızla kuruyoruz.

Dostu olmayana hazır sohbet, bilgisi olmayana hazır kültür, becerisi olmayana hazır marifet pazarlanıyor. Çürüyoruz.

Kablolarımızı bir fişe, fişi de en yakındaki prize sokmak ve kurtulmak istiyoruz.
Düğümleniyoruz.

Bağlanıyoruz, bağımızı bilmiyoruz. Köksüzleşiyoruz.

Propaganda yelleriyle savruluyor, köşelerde birikip öbekleşiyoruz.
Karşı köşedekine düşman diyoruz.

Sığlaşıyoruz.

Düşünmüyoruz. Soruyoruz.
Kopyalayıp yapıştırıyor, kurtulmak istiyoruz.

Yapmıyoruz, kombinliyoruz.

Kendimizle övünuyor, boşalıyoruz. 

Bilmiyor, beklentiye giriyoruz.
Bol bol şaşırıyoruz.

Beceremiyor ve küstahlaşıyoruz.

Makinenin içinden Dirac, Euler, Bukowski, Blake, Bach, Gilmour, von Neumann, Darwin, Minsky, Spinoza çıkacak mı diyoruz...
Aptallaşıyoruz.

Çıkmayacak!
İspatı burada: David Gilmour - Live at Pompeii - Comfortably Numb

Bu titreşimlerin ve sözlerin içimizde tetiklediği yüce hissin eşdeğeri o kombinatorik sistemlerden gelmeyecek.

Vasatın vesvesesi uğuldayacak.
Ve olması gereken dinginlik güneş gibi doğacak.

Kuruyoruz...

Elit, hayran bırakan, usta işi bir yazılım sistemi görmeyeli o kadar uzun zaman oldu ki.
Adına prompt denen cümlelerle, başkasına ait yazılımları yamalayarak yarım yamalak çalışan, çalışmaya çalışan yapılar kuruyor. O esnada kuruyoruz.

Amaca değil araca tutuluyoruz.

Rasyonelliğin işe yaradığı zamanlarda biri gelip "Herhangi bir işi kesin olarak yapamayan, içini tam bilemediğimiz; sadece çok spesifik, çok pahalı ve çok ender bulunan, istesek bile hemen alamayacağımız bir bilgisayar üzerinde çalışabilen bir yazılım geliştirdim" dese bu konuda nasıl bir karar verirdik? Hatırlayan var mı?

O duru, kuvvetli, akıcı, iyi tasarlanmış, çalışırken bir tatmin hissi veren makineler şimdi nerede?

Arabaları ele alalım.
Her yerine ucuz olduğu için kamera ve ekran doldurulmuş, sürücüyle bağı kopmuş, hepsi fabrikadan hatalı gelen tatsız arabalar.

Benim arabamın ortasında dev bir ekran var. Soğuk havalarda tepki süresi çok uzuyor. Tek bir hamleyle, sadece dokunarak, dikkati yoldan ayırmadan yapılabilmesi gereken havalandırma kontrolleri o ekrandaki yazılım menüsünün içinde bir yerlerde saklı.

O dev ekran telefonumu ele geçirmek istiyor. Verilerimi almak, her yere göndermek istiyor daima. Huzur vermiyor.

Bir de tam karşımda, direksiyonun arkasında dev bir dikdörtgen ekran var. Grafik arayüz tasarımı kötü. İşletimi yavaş. O dikdörtgen ekran iyi görünsün diye direksiyon da dikdörtgene evrilmiş. Bir hata bir hatayla kapatılmaya çalışılarak bir salgın hastalık başlatılmış adeta.

Bir de o kötü ekranların arkasında gizlenen boğucu sürüş kontrol yazılımı var. Sürekli bir yere çarpacağımı zannedip kendi kendine sert fren yapıyor. Daima bir sebepten sesli ve görsel alarm veriyor. O yazılımın derinliklerinde saklı klimayı ayarlamaya çalışıyorum, "dikkatin dağınık" diye beni uyarıyor. Park ederken çıldırıyor. "Çarpacaksın" diyor. Yağmur sensörlü silecek mekanizması asla doğru zamanda ve doğru hızda çalışmıyor. Bu yazılım her şeyiyle, arabaya musallat olmuş bir kötü ruh gibi, karabasan gibi sürücüyü boğuyor. Yoruyor.

...Ama böyle her şey daha az maliyetli oluyor.

Gel gör ki o arabanın üreticisi de batıyor. Çünkü önemsemiyor. Tasarlamıyor. Kopyalayarak takip ediyor.

Bazı müstesna üreticiler olması gerekeni yapmaya başladı. Örneğin Ferrari, bir süredir modernlik(!) ve maliyet nedeniyle direksiyondan kaldırmış olduğu fiziki düğmeleri geri getirdi. Hemzemin dokunaçlı düğmeleri kaldırma kararı aldı. Pazarlama başkanı Enrico Galliera fiziki düğme ve tamburaları kaldırmanın bir tasarım hatası olduğunu açık yüreklilikle beyan ediyor.

İş gören iyi bir makineyi kullanmanın zevkini, tatminini; böylesine nitelikli tasarım ve mühendislik eserleri üretmenin getirdiği doygunluk duygusunu bilen bilir. Biz mühendisleri besleyen ana damar bu olmalıdır.

Hal böyleyken, bir de sanki mühendislik ve teknoloji tarafında zaten her konu çözümlenmiş, mevzu bütçe planlama ve satın alma noktasına indirgenmişçesine bazıları "yapay zeka teknik değil, kültürel bir dönüşümdür" söylemiyle öne çıkıyor. Bu hoş bir propaganda cümlesi. Hayattaki birçok şey gibi yapay zeka da son derece teknik bir konu. Aspirin de teknik bir konu, rakı da, köprü de, uçak da, ekmek de, modem de, hatta cetvel de, kalem de teknik bir konu. Hepsi ancak uygun teknik ve beceri ile hayata alınabilecek konular. Teknik olgunluk, kullanılabilirlik ve sağlamlık ile ürünleştirme tamamlanıp da insanlar gündelik hayatlarında kullandıkça bir kültür konusu haline geliyorlar. Kültür, tekrar edebilen süreçlerin oluşturduğu bilgi birikimidir. Eşyanın doğasına bağlı kalarak söylem geliştirmek propagandadan daha sağlıklıdır.

Erişebilmek, kullanabilmek, "ödül aldım" demek istiyoruz. Tasarlamıyoruz.

Mesela, bir insan kaynakları yöneticisi övünerek "işe alımda tamamen yapay zeka kullanıyoruz" demeci veriyor. Bu sözü ve altında yatan fikri devam ettirelim...

İşe alım müdürü makine ise, işe aldıktan sonra kişiyi yönetecek müdür de makine olabilir. Dolayısıyla, o müdürün müdürü de makine olmalıdır. Makinenin makineye müdürlük yapması mantıklı olmayacağından işe alınan kişi ile patron arasındaki bütün müdür görevleri tek bir makinede etkin biçimde toplanmalıdır. Bu manzarada işe alınan kişi asla müdür olamayacaktır. Ancak kendine iş kurup patron olursa insani bir yaşam sürebilir, aksi halde makine yönetiminde bir tahakküm düzeninde köleleşir. Ta ki yerini bir makineye kaptırana dek. Bu resimdeki tek insan patrondur. Peki patron kimdir? Ya da bu düzeni dayatarak kim patron olmayı hayal etmektedir? Düşünmeye değer...

Bunun ötesinde, insanlar soysal zekaya da sahiptir. Sosyal sistemler kurarak inanılmaz bir adaptasyon sağlarlar. Hayatta belli sınırlara maruz kalınan durumlarda hep olması gereken şekli alır, verilmesi gereken tepkiyi varoluşsal bir güdüyle verirler. Arama motorlarına karşı web sitelerinin tasarımının neye dönüştüğünü, CV okuma makinelerine karşı CV biçimlerinin ve iş başvuru davranış kalıplarının neye dönüştüğünü, arabalardaki güvenlik yazılımlarına karşı sürücülerin nasıl atlatma yöntemleri geliştirdiklerini, "like" odaklı sosyal medya akış algoritmalarına karşı beğenmenin anlamının neye dönüştüğünü gözünüzün önüne getirin. Doğal olmayana, akıcı olmayana karşı geliştirilen hal ve şekiller genelde bir dejenerasyon olarak beliriyor. İnsanlık daha iyi bir yere gitmiyor.

Neticede, özenerek ve övünerek devreye alınan yapay zekalı otonom mülakat robotu derin bir düşünce, üst düzey bir tasarım unsuru taşımıyor ve uzun vadeli bir mutluluk resmine hizmet edemiyor.
Peki ne işe yarıyor?

"Ben de" dedirtiyor.

Ben de diyorum ki yapay zeka bilgisayar biliminden evvel, bilişsel mekanizmalar ve felsefeyle derinden ilgilidir. Gündelik hayat derdindeki ortalama birey ise, insanın doğası da dahil olmak üzere, üst seviye bilişsel mekanizmalara ilgi duymaz. Bu nedenle, yapay zeka arenasında popülist hevesler ve inançlar dışında net bir çözüm henüz ortaya konulamıyor. Çalışan kısımlar da yozlaşmaya neden oluyor. Esasen, benim düşünceme göre, hayattan bağımsız bir zeka tanımı olamaz. Zeka, özellikle sosyallik bağlamında hayatta kalmaya hizmet eden bir aygıttır. Dolayısıyla, yapay hayat ve vücutlaşmayı ortaya koyan bir tekniğin icrasından sonra yapay zeka o yapay bünyede gerekirse belirecektir. Bunun dışındaki denemeler bazı sınırlı otomatlar olarak kalacaktır. Özünde, "ajan ajan" denilen, yaşayandır. "Agency" 3 özellikle mümkündür: Yönelim (intention), bağımsızlık (autonomy), özgürlük (freedom). Tanıdık geliyordur: Özgün bir yaşam. Yapay ve özgün bir yaşam ile gelecek yapay zeka.

Fakat bu bir rönesans mı olacak, "kıyamet alameti" mi ancak yaşadığımızda bileceğiz.

</dur>

Eski Çamlar

Geçen ay meşhur bir "Data & Analytics" etkinliğine katıldım. Aşağı yukarı yer aldığım her seansta yapay zekadan bahsedildi. Yapay zekaya dair en çok yönetişim faktörleri hakkında konuşuldu. Hangi kullanım türlerini nasıl devreye almak lazım, yönetim kurullarına bu işleri nasıl sunmak lazım başlıkları da boldu. "Don't boil the ocean" en çok kullanılan deyimdi. "Her şeyi hemen yapmaya kalkma, büyük düşün küçük adımlarla başla" denildi... Diğer bir yapay zeka sloganı ise "trust" idi. Yapay zeka yazılımlarına dair öngörülemezlik bu işin çözülemeyen bir parçası olduğundan, denetleme değil, güvene dayalı ilerleme önerildi. Sektörde pek yerini bulamamış olsa da Chief Data & Analytics Officer (CDAO) rollerinde yer alanlar ne yapmalı, nasıl yapmalı değerlendirmelerine yer verildi. Data, bahsetmesi nispeten kolay ve temel bir kavram olduğundan "AI-ready Data" etiketiyle veri kalitesi ve yapay zeka ilişkisi güçlü bir şekilde kuruldu. Fakat, analitik biraz öksüz kaldı. "Traditional AI" filan diyerek analitik işlere yapay zeka denilmeye çalışıldı ama pek tutmadı. Bizde bir laf vardır "eski çamlar bardak oldu" denir... Gözlemlediğim kadarıyla, eski analitikler de yapay zeka olmuş :) Ama tam da olamamış... 

Bu dejenerasyona birkaç farklı yazımda da değinmiştim. Yapay zeka, analitik, daha öncesinde veri madenciliği, onun da öncesinde iş zekası ve en temelde bilgisayar bilimi konuları hakkında kafalar karışık. Bilgi eksikliği ve sektörde yer edinme çabasıyla ayağı yere basmayan, ticari modelden yoksun hikayeleştirmeler üzerinden yaygın iletişim yapılıyor. Sıklıkla klasik hesaplama görevlerine yapay zeka denildiğine şahit oluyorum: "Ambara kaç kilo malzeme koyacağımıza yapay zeka ile karar verdik", "Satış hedeflerini yapay zeka ile veriyoruz", "Müşteri segmentlerini yapay zeka ile belirledik" vb. sözler dile getiriliyor.

Bu yazıda yapay zeka nedir, akademik taksonomide yeri nerededir, analitikten farkı nedir gibi tanımlamalara girmeyeceğim ama şunu belirtmekte fayda görüyorum: Bugünlerde yapay zeka ile ilgili yaklaşım ve ürün geliştirme faaliyetleri dünyada 4-5 büyük firma tarafından ve akademik disiplinden kopuk, puslu bir şekilde ilerliyor. Bunun farkında olmamız lazım. Bilişim tarihine baktığımızda bu bir ilk. Bu alandaki temel adımlar hep açık, akademik yanı güçlü, erişilebilir ve irdelenebilir bir nitelikteydi. Devlet girişimi de olsa, özel sektör girişimleri de olsa teknik spesifikasyonlar hep açıktı ve bir standartlaşma mantığı hakimdi. İlk işletim sistemleri, bilgisayar mimarileri, işlemci yapıları, kullanıcı etkileşim modelleri, veri tabanları, programlama dillerine bakıldığında bu makul yaklaşımın izi daima sürülebilir. Yapay zeka alanında, tarihte ilk kez en ileri çalışmalar üniversiteler dışlanarak yürütülüyor. Her şey ticari ve politik, dijital egemenlik kurmaya odaklı. Bir yerlerde daima belirsizlik ve kapalı kutular var. Standartlaşma yok. Bununla beraber, her şeyden haberi var gibi davranan büyükçe bir kitle var. Bu tezat ile makul bir istikamete varmak çok zor...

Ticari Unix işletim sistemi ve kaynak kodu kapalı yazılım lisanslaması tutumuna karşı tepki olarak özgür yazılım akımı başlamıştı ve yıllar içinde zenginleşerek kendine azımsanamayacak ölçüde yer buldu. Fakat, o zamanlar bir yetenekli ekip veya bir kişi azim gösterip işletim sistemi, compiler, editör, driver vb. geliştirebiliyordu. Bu tarz bir özgürlükçü bireysel tutumun yapay zeka alanında boy göstermesi çok zor çünkü ihtiyaç duyulan veri miktarı, donanım gücü ve enerji miktarı bireysel ölçeğin çok ötesinde. Belki akademi tarafından çok daha etkin bir yapay zeka yaklaşımı ortaya konulabilirse özgürleşme kapısı bir nebze aralanabilir.

Dolayısıyla, bilimselliğin ticari arzuların gerisinde kaldığı tekinsiz bir zeminde yapay zeka değerlendirmeleri yapmaya çalışıyoruz. Bu konularda hizmet ve teknoloji sunan firmalar da bu eksende çok yoğun propaganda yapıyorlar. Her yöneticide bir "geride kaldık" tedirginliği var. Acilen bir yapay zeka üretimi yapmak isteniyor.  

Sektör liderlerine tavsiyem, tarihi boyunca kavram ve sunum dosyası üretmiş firmalardan kavram ve sunum almaları, yazılım/donanım üretmiş firmalardan yazılım/donanım almaları ve ticari kar sağlayacak özgün rotaya bağımsızca karar vermeleri. Mevcut durumda sunum ve kavram üretmekte mahir firmalar teknoloji, teknoloji firmaları hukuki yaklaşım, hukuk firmaları da yapay zeka konusunda felsefe üretmeye meyilli. Dedim ya kafalar karışık.

Kendini ispatlamış 3 üretken yapay zeka vakası biliyorum: (i) müşteri destek hizmetleri (Service Now), (ii) akıllı doküman uyarlamaları (JP Morgan), (iii) yazılım geliştirme asistanı (Intuit). Bilgimin kaynağı Evangelos Simoudis. Somutlaştırmadan, yaklaşımın başarısını ispat etmeden basit analitik ve iş zekası uygulamaları, bazen de birinci seviyeden mantık yürütme ve aritmetik ile çözülecek birçok problemi yapay zeka ile çözüyoruz demek ve yapay zekaya mistik bir anlam yüklemek bence pek doğru değil.

Benim bugün itibarıyla bu konulara dair görüşlerim şu şekilde:

1. Yapay zeka çok disiplinli bir alandır ama neticede, çalışan hali bir yazılım sistemidir. Yazılım mühendislerinin aktifleşmesi gerek. Çok sessizler. İşlem otonomisi, etkileşim tasarımı, hesaplama teknikleri, bilgi teorisi ve yeni bilgi temsil şekilleri ortaya koyma açılarından yapay zeka alanında bilgisayar mühendislerine çok iş düşüyor.
2. Analitik, "demokratikleşmiş", iş zekası gibi zaman içinde tabana inmiş bir kavramdır. Her iş kolu bağımsız analitik görev yürütebilmelidir. Bilgi teknolojileri bölümleri bu amaca hizmet edecek kaliteli veri ve kullanması kolay analitik platformları iş kollarına sunabilmelidir. Veriye dayalı her fikir saatler mertebesinde iş kolları tarafından test edilebilmeli, uygunsa devreye alınabilmelidir. Teknolojik altyapı bu çevikliği destekler nitelikte olmalıdır.
   
3. Veri bilimi, tanımı itibarıyla çokça sorgulanan bir dal olarak belirmişti. Her kurumun ve otoritenin kendine has bir veri bilimi Venn diyagramı vardı. Neticede bu ekipler kuruldu, gelişti... Başta her yönetici "PhD arakadaşlarla bomba gibi ekip kurduk" diye yola çıktılar. Bu arkadaşlar genelde Python programlama dili ile kısa kodlar yazıp meşhur birkaç library kullandılar. Daha net olmak gerekirse, neredeyse hepsi xgboost ve lightgbm ile iş kollarının verdikleri target değişken için en iyi Gini katsayısını yakalamaya çalıştı. "Gini fetişi" diyordu tanıdığım bir CDAO bu duruma. Bir bilgi sisteminin temel taşı olan özgün veri yapısı tasarımı hiç hayata alınamadı. Çok kolonlu, "flat", değişken kümeleriyle ilerlendi. Uzatmayayım, veri bilimi çabaları mantıksal temellendirme, planlama ve stratejik karar otomasyonları alanlarında hayal edildiği ölçüde başarılı olamadı. Zaten belli bir sınırın geçilemeyeceğine dair teorik çerçeveler hep vardı ama bugün yapay zeka için yaratılmış mistik tutum o zamanlar da veri bilimi için yaratılmıştı. Korona salgını esnasında zaman serisi verileri üzerinden salgının bitme zamanını tahmin çabalarını ve yaşanan hüsranı hatırlayın. Evreni deterministik bir düzende işliyor sanarak veriye sahip olanın geleceği bileceği inancına kapılmaktan kaynaklı bir durum. Felsefi niteliği bir yana, günümüzde, ortamda kaliteli veri var ise veri bilimi faaliyetleri teknik olarak tümüyle otomasyona alınabiliyor. Bu konuda birçok başarılı ticari ürün var. Diğer yandan, şu sıralar kimse veri biliminden bahsetmiyor, herkes yapay zekaya yöneldi. Oysa yapay zeka, veri biliminin devamı veya ilerlemiş hali değildir.
   
4. "Yazılım artık makineler tarafından yapılıyor" inancına sahip birçok yeni mezun bilgisayar mühendisine rastlamaya başladım. Kodu yazılım sanıyorlar. Bu noktada öğretim üyelerine büyük iş düşüyor. Yenilikçi bilgi sistemleri üretebilecek kalibrede bir zihin yapısına dönülmesi gerek. Bugünlerde veri, bilgi sistemi, yazılım, yapay zeka vb. birbirinden bağımsız kavramlarmışçasına bir güdülenme var ve bence hatalı. Hiç kimse her şeyi bilemez ama bilişim tarihini iyi anlatmak ve ilişkilerin doğru kurulmasını sağlamak bir çıkış yöntemi olabilir.
5. Üretken yapay zeka kullanarak kod üreten ve bu yaklaşımla profesyonel yazılım mühendisliği yapabileceğini sanan, bazı mesleki yeterlilik sınavlarında dahi bu davranışı sergileyen kurnaz ve dar görüşlü bir kitle türedi ve sayıları hızla artıyor. Yazılım ürünleri üzerinden ticari faaliyet yürüten kurumların bu kitleye karşı dirençli yöntemler geliştirmesi gerek.
   

Yine hiçbir şeyi beğenmeyip, her şeye bir kulp takmış gibi bir tutum sergiledim ama bunu daha önceki bir yazımda izah etmiştim: Ben ÖYS neslinden bir fen liseliyim. Seçenekler arasından en uygununa razı olmak bizim anlayışımıza ters düşüyor. Bizde formül ezberlemek yok. Temeli öğrenip formülleri her seferinde baştan türetebilmek üzerine eğitildik. Biz önce soruya bakarız enine boyuna, ve gerekirse "bu soru yanlış" deriz. Kalemi atarız, sonuçlarına da katlanırız :) 

Dijital

 Panopticon, Jeremy Bentham

Hayatın her alanını dijital yapılarla tanımlayıp işletmek, bilgisayarlı bir evrene bir iz düşümü sağlıyor ve aslen, bizleri o evrenin kısıtlı dünyasına mahrum bırakıyor. Oysa hayat, fiziki bir durum. Bir zamanda, bir yerde var olmakla yaşarız. O var oluşun yarattığı durumları ancak oradayken kavrayıp, ancak oradayken eyleme geçeriz ki eylem hayatı tanımlayan temel etmendir. Martin Heidegger kendine has ve tatminli bir var oluşu "dasein" terimi ile ifade eder ki bir yerde var olan ve var olduğunun farkında olan anlamına gelir.

Bilgisayar öncesi sembolik sistemlere, yazıya, vesikaya, resmi muameleye bağlı yaratılmış bürokrasi hayatın gerçeğinden kopuk olmakla, hayatın akışkanlığına ket vurmakla itham edilirdi. Bilgisayar sonrası, aynı bağlayıcılıktaki "dijital bürokrasinin" özgürleştirici addedilmesi neden? Eski bürokrasiye göre daha rahat(!) diye mi? Peki, dijital bürokrasi, gerçekte yaşanan hayatın esasına ne kadar uygun?

Bilginin üretimi ve dağıtımı her dönemde, her türlü otoritenin ilgisini çeken başlıca konuydu. Şimdi de öyle. Doğduğumuz anda verilen kimlik ile adeta bu dünyada varlığımız kabul ediliyor. Bir tür ilahi olmayan vaftiz gibi. Bu belgeleme ile "resmen" insan oluyoruz. 

Oysa, kimlik olmasa da fiziken varız ve insanız. 

Uçsuz bucaksız toprakların tapu ve kadastro ile kimliklendirilmesi de benzer bir durum. Sosyal medya mecralarında paylaşım yapan tarafın bir başkasını etiketlemesi de bir tür otoriter erginleme sembolizmi olarak kabul edilebilir: O anda herhengi bir imaj değil, bir insan olursunuz. İster ilahi, ister dünyevi olsun, güç sahibi olanlar sembolik bir bilgi onama süreci ile kendine tasdikli tebaa yaratmakta...

Oysa topraklar var, dağlar var, ırmaklar var, biz varız. Sembolik sistemlere dayalı onay veren bir otorite olmasa da varız.

Şimdilerde, dijital içerik üretimleri insandan ari bir duruma geldiği için, meslek olarak içerik üretenler gergin. "Bilgisayar hakkımızı çalıyor ve mesleğimizi haksızca ele geçiriyor" diyorlar. Burada da yanılgı, mesleği üretilen içeriğe indirgemek bence. 

Bir ressam, eserinin dijital olmasına neden razı olmuştu?

NFT ile neden imza atmıştı?

Üretimde kullandığı malzemeler, eseri sergilediği ortamlar ve en önemlisi üretim süreçleri neden hiç konuşulmaz olmuştu? 

Bilgi üreten bir bilgi işçisinin değer biçilen eylemi neden bilgisayarındaki sunum dosyasına indirgenmişti?

Değer atfedilen bilgi ifade biçimi bir dosyadan mı ibaretti?

İnsanlar bu nedenle mi iş değiştirirken bilgisayarlarındaki şirket dosyalarını alıp götürmeye meyilli? 

Dosyaların yoksa profesyonel dünyada yok musun? 

Hayatın dijital dosyalara indirgenerek tanımlandığı bu örnekler gerçek var oluşumuzdan kopuk olduğu ölçüde boğucu bir etki de yaratmakta.

Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz adlı kitapta, Aziz Nesin'in de değindiği, trajediye kayan bir komiklik içinde yaşamayı kabullenmiş bireyler için uyanma vakti geldi artık. Bir bürokratik otorite size öldüğünüzü beyan ettiğinde ölmediğiniz gibi, Dall-e resim yaptığında ressamlığınız da yok olmuyor. Esas olan içinde bulunduğunuz zaman-mekanda aldığınız nefes ve attığınız size has adımdır.

Evinizin bir köşesinde hareketsiz dururken, bağlantı kurduğunuz dijital mecrada fırtınalar kopuyor olması, üzerinde düşünmeye değer bir çelişki resmi. Eğer, gerçekten özgün sembolik bilgi üretimi ile geçiniyorsanız dahi, vücuden hayatın gerçek etkileşimlerinden mahrum kalarak özgün üretime devam edebilmeniz pek mümkün olmaz. Hayat Kartezyen bir akışa tabi değil. Descartes'ın yaptığı gibi bir sobanın içinde otururken, salt düşünce ile bir dünya inşa edemeyiz. Zihninizin tek girdi kaynağı bilgisayar ekranı ise zengin düşünceler üretmeniz pek mümkün olmaz. İçerik üretimine dayalı mesleğinizi özgün içerik üretme disliplin ve sorumluluğundan kopartarak icra ediyorsanız, yani çoğu zaman kopyala/yapıştır ile devam ediyorsanız, bilgisayarlardan mesleki anlamda korkmakta haklısınız.

Gerçekte var olmadığınız dijital hükümranlık alanında sanki varmışçasına baskı hissetmenize gerek yok. Sosyal medya profiliniz siz değilsiniz. Oradaki bağlantılarınız dostlarınız ve sosyal çevreniz değil. Oradaki üretimler sizin eseriniz değil. Oradaki beğenmeler beğenildiğiniz anlamına gelmiyor. Bunu siz de biliyorsunuz, devletler de biliyor, akademi de, dijital mecraların yaratıcıları da... Fakat amaç, gücü pekiştirmek olduğunda gerçeğin önemi azımsanabiliyor.

Unutmayınız ki bu iç içe geçmiş zannedilen dijital-fiziki hayat sistemi, aslında tek yönlü bir işleyiştir. Sizler dijital hükümranlık alanında bir Amerikan web sayfasındaki bir kutuya bir cümle yazıp "gönder" dersiniz. Ama bu dijital eylem yüzünden, fiziken bulunduğunuz ülkenin tutumuna göre, fiziki kolluk kuvvetleri, fiziki vücudunuzu, fiziki bir karakola götürür. Avatarınız o esnada safiyane bir gülümsemeyle dijital alanınızda durmaya devam eder. Hatta, siz öldüğünüzde, dijital sistem, mecradaki bağlantılarınıza doğum gününüzü ara ara hatırlatır(!).

Dijital mecra donuk, sadece bazı tetiklemelerle durum değiştiren bir finite-state-machine yapısıdır. Oradaki sözde varlıklar ile kendinizi ve yaşantınızı tanımlamak haritayı arazi sanmak gibi bir saflıktan ibarettir.

Biraz da bu düşüncelerim nedeniyle, pandemi zamanı uzaktan çalışma beni kötü hissettirmişti. İnsan neredeyse, her şeyiyle oradadır. Kameraya karşı içinde bulunulan şartlardan bağımsız bir görüntü vermek o şartların sizi bağlamadığı anlamına gelmez. John Searle bunu "simulation is not duplication" diyerek tanımlar. Her yönüyle derin analiz etmedim ama içimde şöyle bir his var: Eğer işiniz tamamen uzaktan yapılabiliyorsa, işinizi bir bilgisayar yapabilir.

Bilgisayarsız bir dünyada da var olabilecek becerilere sahip olmalıyız. "Unuttuğumuz" yeteneklerimizi yeniden keşfetmeliyiz. Ve en önemlisi, bir kısır bilgi temsiliyeti meydanı olan dijital yapıları gerçek hayat sanarak, yaşamlarımızı kuraklaştırmamalıyız.

Bana göre, hayat bilgisayara sığmaz. 

Zeka

Pallas Athena, Rembrandt, 1657

Dikkatinizi çekti mi, bugünlerde bir şeyler yazan herkes değindiği konuyla ilgili genAI ile üretilmiş bir görsel de ekliyor içeriğe. Biraz estetik algısı olanlar ve genAI yapılarını bilenler gerçek bir görsel ile bir çırpıda üretilmiş olan genAI görseli arasındaki farkı kalitesinden kestirebiliyor.

GenAI görselleri oldukça düşük seviyede, bir derinliği yok, hepsi birbirine benziyor... Sırıtıyor. Hele sonradan üretme Atatürk fotoğrafları tam bir facia. Her dijital mecra bu tip vasat üretimlerle kaplanmakta.

Geçenlerde, Anthropic yöneticisi Dario Amodei CFR konuğu olarak bir söyleşi yaptı ve yakın zamanda üretilen "kodların" büyük çoğunluğunun genAI ile yazılacağını söyledi. Bence de, tahminen kodlama işini makineler yapacak gelecekte. Neyse ki yazılım mühendisliği, bilenler için, kodlamanın ötesinde bir kavram ve tanımı itibarıyla, yazılacak olan yeni programlar eskiden yazılmış programların bir permütasyonundan daha fazlası anlamına geliyor.

Büyük ihtimalle, meslek dışından gelen ortalama insanın tetiklemesiyle üretilecek genAI kodları aynı yukarda bahsettiğim vasat görseller gibi her yeri kaplayacak. Sadece konuya hakim olan profesyoneller rakiplerini alt edecek nitelikte yazılım sistemleri hayata alabilecek ve her yeri kaplayan başarısız "yapay üretme" kodlardan olabildiğince uzak durmaya çalışacak. Zaten, bir süre sonra da kendi üretiminin kısır döngüsü içinde kalan genAI yapıları "model collapse" denen kadere boyun eğecek.

Geleceği bilemem tabi ki ama bir ölçüt ortaya koyabilirim: Yazılım sektöründeyseniz ve bir bilgisayar programına bir bakışta yapısını anlayamıyor, olması gerekenleri tarif edemiyorsanız, internete bağlı değilken editörünüz boş kalıyorsa, "kodlayan genAI" sizi yakında işinizden edecek. Sonra da, eğer yazılım üretiminden gelir yaratıyorsa, şirketiniz batacak. 

Özün özü: Zeka kullanmayanların işini, yapay veya değil, zeka kullananlar yok edecek. 

Her zaman olduğu gibi...

İkiz

 İsis ve Osiris

Geçenlerde dijital ikiz üzerine kısa bir hikaye yazmıştım, oldukça beğenilmişti. Bu konuyu bir süre rafa kaldırırım diye düşünüyordum. Fakat, hayat öyle akmadı...

Önce, ünlü fütürist Ray Kurzweil'in kızı, New Yorker karikatüristi Amy Kurzweil ve Kaliforniya Üniversitesi felsefe hocası Daniel Story tarafından kaleme alınmış olan bir makale çıktı karşıma. Okumak isterseniz burada. Makalede, Amy Kurzweil, yıllar önce hayata veda etmiş olan hiç tanımadığı dedesi Fredric Kurzweil'den geriye kalan yazılar, günlükler, notlar vb. bilgileri kullanarak geliştirilmiş bir sohbet yazılımı "Fredbot" ile olan etkileşiminden bahsediyor. Bunun ötesinde, yazarlar, genel olarak ölmüşlerin geriye kalan verileri üzerinden yapay zeka teknikleriyle dijital ikiz yaratma düşüncesinin etrafında dolanarak bir fikir cimnastiği yapıyorlar. Birçok alışılagelmiş sınırı zorlayan, bir taraftan Pinokyo, diğer taraftan Dr. Frankenstein eserlerine dokunan; modern zamanlarda da bazı dizi ve filmlerde ele alınmış olan, gayet çekici bir konu. Teknik açıdan ne kadar yapılabilir olduğunun ötesinde, işin sosyal imkanlarının belirlenmesinde ahlaki, geleneksel ve dini faktörler de devreye girecektir tabi.

Sonra, ünlü bir danışmanlık firmasında görev yapan kıdemli analistlerden birinin konuştuğu bir seminere katıldım. Geleceğin kurumsal yazılım ekosistemi üzerine olasılıklardan, bazı senaryolardan bahsedildi. Ve bu seminerde de otonom yapay zeka unsurlarının (agentic AI) birer müşteri olarak insanların namına alışveriş, yatırım, ödeme, sipariş planlama vb. yapacağı söylendi. Konu yine şahsi dijital ikizlere bağlandı.

Sonra, Satya Nadella'nın Dwarkesh Patel ile yaptığı söyleşiyi izledim. Uzun bir video ve çok farklı konularda hem Microsoft'un, hem de kendisinin duruşunu ve yaklaşımını ifade ediyor Nadella. Benim en çok ilgimi çeken kısmı ise "beyaz yaka" diye tabir edilen, "bilgi işçisi" de dediğimiz, Nadella'nın da videoda "cognitive labor" olarak dile getirdiği sınıfın ne olduğu ve üretken yapay zeka çağında neye dönüşeceği. Bu noktada da bilgi işçilerinin mesaj okuma, toplantı notu alma, rapor okuma, yazma, özetleme, zaman planlama gibi görevleri dijital asistanlarına devredeceklerinden bahsediliyor. Tabi ki bu asistanlar giderek şahsileşecek, asıl çalışanın verileri üzerinden onun bir tür dijital uzantısı veya ikizi haline gelecektir ki yapılan bilgi işleme ve üretimlerinde kişisel kalite faktörleri ortaya konabilsin. Microsoft, tarihinin başından beri bilgi işçilerinin tanımını, sağladığı araçlarla, yapmış bir kuruluş. Belli ki şimdilerde de bizler için bir kader biçiyor... Ama bu başka bir yazı konusu. Şimdilik şahsi dijital ikiz tarafında kalalım.    

Ben, işletmlerin operasyon verileri üzerinden eş anlı simülasyon yazılımlarıyla alternatif planlama, öngörü, arıza tespiti, üretim optimizasyonu gibi işlemlerin yapılması ve bunun adına dijital ikiz denmesi fikrine hem alışığım, hem de bu yaklaşımla barışığım. Fakat, konu insanın dijital ikizine gelince aklım karışıyor. Beni bu mevzuda şüpheye iten düşünceler ahlaki veya sosyal etkilerle ilgili de değil. Tamamen veriyle ilgili.

Benim nazarımda, varoluş demek var olanın evrene yaydığı bilgi ile mümkün olan ve bu bilgi üzerinden kendini belli eden bir kavram. Bu yaklaşımım canlı ve cansız her varlığı kapsıyor. Fakat, burada sadece insanlara yöneleceğim. Çevreye fiziken yaydığımız bilgileri düşünelim: Boyumuz, ağırlığımız, görünüşümüz, yüzümüzün ifadesi, saçlarımız, sesimiz, kokumuz, hareket tarzımız, ısımız, parmak izimiz vb. akla ilk gelenler. Bütün bu vücutsal varoluş evrenimizin içinde, zihinsel süreçlerimiz de organik biçimde çalışarak hem çevreden bilgi toplayıp işlemekte, hem de bilişsel süreçlerimizin bir çıktısı olarak sembolik bilgiler üretmekte: Dil, işaretleşme ve matematiksel ifadeler de dahil her türlü sembolik bilgi kategorisini en kapsayıcı haliyle düşünelim. İşte biz, bütün bu bilgi deryası sayesinde varız.

Kişisel bilgilerin mahremiyeti ve işlenmesi hakkında bu bakış açısıyla düşündüğümüzde ufkumuz da olduka genişliyor. Bugün sadece insani algı yetenekleri çerçevesinde ses, görüntü ve sembolik kimlik bilgileri üzerinden bir yargı oluşturma anlayışı hakim. Bir kurum rızanız olmadan siz yolda yürürken güvenlik kamerasıyla video kaydınızı alırsa, o kuruma başvurarak ilgili kaydın silinmesini talep edebilirsiniz. Ve bu talebinizde haklı olursunuz. Bu örnek, yaydığınız optik bilgilerle sınırlı. Oysa, kokunuzu bilen bir köpek, siz o sokaktan geçtikten saatler sonra sokağı koklayıp sizin oradan geçmiş olduğunuzu anlayabilir. Yani, varoluşunuzdan kaynaklı evrene yayılan kişisel kimyasal bilgileriniz sanki bulaşıcı bir yapıymışçasına ortamda kalır. Eğer bir önceki örnekte güvenlik kamerasıyla sizi kaydetmiş olan kurumun bir köpeğin burnu gibi çalışan güvenlik amaçlı kimyasal sensörleri de varsa ve siz ortamda yokken dahi bir süre önce oradan geçtğinizi tespit edebiliyorsa, kişisel bilgilerin mahremiyeti ve işlenmesi konusunu nasıl ele alacağız? Dedim ya, oldukça ufuk açıcı ama bu da başka bir yazının konusu :)

Gelelim insanların dijital ikizlerini yaratmakta ortaya çıkacak olan bilgi problemlerine. Eğer ikiz yaratmaktaki amaç kişinin tam bir simülasyounu ortaya koymaksa, bu iş çok zor diyebilirim. Çünkü, insanın varoluşundan kaynaklı ortama yaydığı bilgiler, az evvel bahsettiğim gibi, çok çeşitli. İşin kötüsü, bu bilgiler hayat boyu kayıt altına alınmıyor, fragmanlar halinde kaydedilmiş oluyor. Yani mükemmel simülasonu engelleyen temel bir bilgi eksikliği problemi var ortada. Bu sorun doğumdan başlayan çok boyutlu, kesintisiz veri kaydıyla aşılabilir belki uzak bir gelecekte. Tabi, böyle bir gelecek bence çok gayrı insani olacaktır. Asıl problem daha büyük: Biz insanlar, sadece ortama yaydığımız bilgilerden ibaret değiliz. Bizi biz yapan, karakterimizin nüvesini oluşturan birçok bilgiyi sessizliğimizde muhafaza ederiz. Eylemlerimiz ve açıkça ortaya koyduğumuz mesajlarımız kadar eylemsizliklerimiz ve sessizliğimiz de varoluşumuzun formülünde büyük yer tutar. Bugünün bilgi kaydeden teknolojileri bahsettiğim bu sessizlik veya eylemsizlik hallerini kaydedemiyor. Dolayısıyla, bilgi temsili ve bilgi işleme açısından dramatik bir tanımsızlık durumu var. Hiçbir yapay zeka modeli ortaya koymadığınız ama koyabilme potansiyeli taşıdığınız bilgiler üzerinden eğitilemez. Modeller sembolik bilgiye muhtaçtır. Data Science Days 2024 etkinliğinde Akan Abdula, pazarlama yazılımlarından bahsederken "biz artık yapay zeka ile insanların bilinç altına ve derindeki motivasyonlarına ulaşmaya çalışıyoruz" demişti. Bence ortaya koyduğum sessizliğin modellenememesi sorunu nedeniyle bu da çok zor bir uğraş. Sessizliğin derinliğine dair yıllar önce bir yazı yazmıştım, merak edenler buradan ulaşabilir. Söylenmeyenler dünyasında yatar asıl insani zenginlik, bütün sürprizler, icatlar, devrimler oradan alır mayasını. Söylenenler ise ya geçmişi anlatır ki insan hep yanlış hatırlar maziyi, ya şimdiyi anlatır ki şimdinin bilincini ıskalarız çoğu zaman, ya da gelecekten bahseder ki kimse bilemez geleceği. Söylenenler lafta kalır. Bilgi tanımlama ve sunma tekniği açısından sessizliğin sembolizmi ortaya konana dek kişisel dijital ikiz, gerçekleşmesi çok çok zor bir hayaldir diyorum.

Üstelik, ünlü düşünür René Girard'ın mimetik teorisine göre ikiz uğursuzluk kabul ediliyor. Bunu da akılda tutmakta fayda var. 

Üretken Yapay

Geçen hafta Cumhuriyetimizin 101. yılını kutladık. Artık kutlamaların sosyal medya yansımaları da kendi içinde bir gelenek haline geldi... Hatta sokaklardan, alanlardan daha hareketli oluyor sosyal medya bazen.

Bugün hala rahat, medeni, özellikle kadınlar için söylüyorum, 'normal' nefesler alabiliyorsak bu cidden Atatürk'ün kurduğu yapının güçlü doğası sayesinde: Laiklik sayesinde, hukuk devleti sayesinde, demokratik cumhuriyet sayesinde. Baskıcı teokratik rejimlerin olduğu ülkelerde toplumdan soyutlanmış kadın manzaralarını, eften püften sebeplerle karakollarda ve hapisanelerde geçen hayatları ibretle görüyoruz. Şükürler olsun Atatürk'e ve kurduğu cumhuriyete. Bin yaşa Atatürk, bin yaşa Cumhuriyet.

Geçen hafta, bu ruhla yapılmış birçok Atatürk temalı paylaşım gördüm. Hepsinin de coşkusu, niyetinin güzelliği, samimiyeti bence tartışılmaz. Fakat, ilginç bir manzara da vardı: Benim dikkatimi çeken paylaşımların yaklaşık üçte birinde yapay zeka ile üretilmiş Atatürk avatarları vardı. Çok çirkin, estetikten uzak, sadece yapılabildiği için yapılmış... Özensiz. Alakasız kıyafetler, renkler, pozlar...

Dünyanın gördüğü belki de en yakışıklı, şık, ve iyi poz verebilen devlet adamı olan Atatürk'ün orijinal fotoğrafları veya tabloları yerine böylesine zayıf avatarlarını üretmek ve bayramda paylaşmak çok anlamsız. Bana göre, Atatürk'ün anısını da yıpratır nitelikte.

Yapay zeka kullanımının bazı bilişsel tembelliklere yol açacağı aşikar. 'Model collapse', yani yapay zeka modellerinin bir süre sonra sadece kendi üretmiş oldukları verilerle eğitilmek zorunda kalarak sığlaşacağı da aşikar. Belli ki bu teknoloji vasatın elinde yayıldıkça sanatı, tarihi, tekniği, estetiği büsbütün yozlaştıracak. Ve birkaç nesil sonra doğruyu teyit edebileceğimiz referanslar da yitip gidecek. Özgünlük bir hayalden ibaret olacak.

Hala orijinal bilgi ve belgelere erişebiliyorken şahsi arşivlerimize yatırım yapmak zaruri görünüyor.

Fiziki arşiv hem de!

Fabricated Intelligence

 

Humans are very good at attributing meaning, creating connections, telling stories, justifying their actions and believing. I think, being rational and following the rules of reasoning do not help us survive. Being a herd, conforming to social context and imitation work very well when it comes to human survival. Size and counts always matter for human life. Take an irrational idea, if you are able to make enough people follow you; and if you are socially talented to organize necessary communication around the idea, you always win regardless of how weak the idea is. Social momentum and humming of the crowds can crush any counter idea or person. Just look at the history: Take the example of Galileo Galilei or Alan Turing or Eugene Parker... There are many more examples where social ecstasy triggered by irrational traditions and organized by bigot leaders had eaten brilliant actors who were capable of thinking clearly and critically for bringing the truth forth. But, what truth?

Nowadays, we are experiencing post-truth. Idea or the validation has no effect on life but the propaganda. Designing the pragmatic communication properly is more important than any thing. Society is ready to believe as always. If you are in the opposition, you are dead. As always.

Look at the giants of Information Technology... Look at how much they spend to create Artificial Intelligence (AI). Look at how much they spend for propaganda of AI. Prophets of AI are everywhere, disseminating their pseudo scientific reports, white papers, economical forecasts etc. Tricking humans is not a big deal. Do not invest in the intelligence, just pay for strategic communication and create the numbers around you. People are ready to believe. They need to believe. They need to socialize around popular looking phenomena.

In fact, it is life. We should not degrade this nature of humans. Because, extracting information about the universe is not an easy job. Just examine the philosophy of science. Proving concepts by observation has many theoretical and practical limitations. That's why in scientific method, in search for the genuine information of the universe, we still rely on statistical approximations. For crowds, following that humble but trustworthy methods is boring. On the other hand, believing easily, searching for like minded persons around you and feeling safer are reasonable and yield practical advantages.

Large Language Models (LLMs) are so popular because of this. They seem to talk to people in a very decent way. They communicate the ideas well enough. Then, crowds never question the internals but attribute intelligence to them. Simply add one more to our pool of good old fallacies...

I call this Fabricated Intelligence. As far as I checked, I am the first one using the term in the domain of AI .

In the following section, I am copying my conversation with ChatGPT for demonstrating how harmful it can be when used in a non-vigilant way. For the ones who are familiar with Science-Technology-Society (STS) conceps, there is nothing new... Yet another technological tool: Pharmaka! It can heal you, it can kill you or it can be a scapegoat. For the laypeople, we will watch the results.

A session with ChatGPT  

Bora:

did you read marcel proust?

ChatGPT:

I haven't read Marcel Proust's works, but I can provide information 

or answer questions about them if you'd like.

Bora:

how could you give me information about what you never read?

ChatGPT:

I apologize for any confusion. I have access to a vast amount of 

information up to my last knowledge update in September 2021. While 

I haven't personally read books or experienced events, I can provide 

information and summaries based on the text available in my training 

data up to that date. If you have specific questions about Marcel 

Proust or his works, feel free to ask, and I'll do my best to 

provide accurate information based on what I've been trained on.

Bora:

what did you mean by saying "I haven't personally read..."? you are 

not a person. why do you use the word "personally" in your 

sentences? do you want to deceive me by using humanly word so that 

I'd be suppposing you are a person?

ChatGPT:

I apologize if my choice of words was confusing. You are correct; I 

am not a person, and I do not have personal experiences or the 

ability to read in the human sense. When I use the term 

"personally," I mean that I, as an AI language model, do not have 

the capability to read or experience things firsthand. I don't 

intend to deceive, but rather, I use language in a way that is 

familiar to humans for ease of communication. If you have any 

questions or concerns, please feel free to ask, and I'll provide 

information to the best of my abilities.

Bora:

what is the source of information you eager to share with me?

ChatGPT:

The information I provide is based on a mixture of licensed data, 

data created by human trainers, and publicly available data. I have 

not been directly trained on specific books or have access to 

proprietary databases. Instead, I've been trained on a diverse range 

of internet text up until my last knowledge update in September 

2021. When I share information, I'm drawing from this training data 

to generate responses. It's important to note that I don't have 

real-time access to the internet or the ability to browse for new 

information beyond that cutoff date.

Bora:

did marcel proust upload his books to internet?

ChatGPT:

Marcel Proust's works, including "In Search of Lost Time" (À la 

recherche du temps perdu), were published in the early 20th century 

and are now in the public domain. As a result, many of his books can 

be found for free on the internet through various websites that host 

public domain literature. However, the availability of his works 

online may vary depending on your location and copyright laws. It's 

essential to ensure you access them from reputable sources that 

respect copyright and intellectual property rights.

Bora:

okay. you have never read marcel proust from the authorized copies, 

right?

ChatGPT:

That's correct. I don't have the capability to read books, whether 

authorized copies or any other form of literature. I can provide 

information and summaries based on the text data I've been trained 

on up until my last knowledge update in September 2021, but I don't 

have personal experiences or the ability to read in the traditional 

human sense.

Bora:

you say that you have access to proust's work thru internet. right?

ChatGPT:

I apologize for any confusion. I don't have real-time internet 

access or the ability to access specific books, including Marcel 

Proust's works, from the internet. My responses are generated based 

on the text data I was trained on up until September 2021. While 

Proust's works may be available online, I don't have direct access 

to them or the ability to browse the internet for specific content. 

If you have questions about Proust's works or need information, I 

can do my best to provide that based on my training data.

Bora:

do your training data have proust's works?

ChatGPT:

I don't have access to my training data, but I was trained on a 

mixture of licensed data, data created by human trainers, and 

publicly available data. I do not have access to specific books, 

including Marcel Proust's works, as part of my training data. 

Instead, my responses are generated based on the general knowledge 

and language patterns present in the text data I was trained on. If 

you have questions about Marcel Proust or his works, please feel 

free to ask, and I'll provide information based on the knowledge in 

my training data up to September 2021.

Bora:

with having no relaible basis of information, how dare you encourage 

me to ask you questions about proust?

ChatGPT:

I apologize if my previous responses gave you the wrong impression. 

While I can provide general information and summaries about Marcel 

Proust and his works based on my training data, I should clarify 

that I do not have direct access to specific books or texts, 

including Proust's works. My aim is to offer helpful information to 

the best of my abilities, but I encourage you to seek authoritative 

sources or conduct further research for any specific or in-depth 

questions about literature or other subjects. If you have any other 

questions or topics you'd like to discuss, please feel free to let 

me know.

Bora:

define "helpful information" you referred.

ChatGPT:

"Helpful information" refers to providing responses and details that 

are informative, accurate to the best of my knowledge, and relevant 

to the questions or topics you bring up. My goal is to assist and 

provide useful insights, explanations, or summaries based on the 

general knowledge and language patterns present in the text data I 

was trained on up to September 2021. However, I always recommend 

verifying important or specific information from authoritative and 

up-to-date sources for critical purposes.

Bora:

how can you say that you can provide accurate information about 

proust's works? it is none sense. because you have never accessed 

authorized books by proust. you say that your training data may have 

information on proust's works but you cannot guarantee the 

relaibility. following the logic, you cannot provide accurate 

information about proust's works. 

ChatGPT:

You are correct, and I appreciate your clarification. I apologize 

for any confusion in my previous responses. While I can provide 

general information and summaries about Marcel Proust and his works 

based on my training data, I cannot guarantee the accuracy or 

completeness of that information, particularly for specific details 

within his works. For authoritative and precise information about 

Proust's works, it's best to consult the works themselves, reliable 

literary sources, or experts in the field. Thank you for bringing 

this to my attention, and if you have any other questions or topics 

you'd like to discuss, please feel free to ask.

Bora:

good. so you failed by saying "my aim is to offer helpful 

information" because helpful information must be accurate and as you 

confessed in your prior message, you are not able to provide 

accurate information on prous's works. you failed.

ChatGPT:

I apologize for any confusion or frustration my previous responses 

may have caused. You are right in pointing out the limitations of my 

knowledge, and I appreciate your feedback. If you have any other 

questions or topics you'd like to discuss where I can provide more 

reliable information, please feel free to ask, and I'll do my best 

to assist you.

Bora:

you were to deceive me about your knowledge on proust's works unless 

I analyzed your position well. why did you try to trick me by 

offering to provide so called "helpful information" on proust's 

works? 

ChatGPT:

I want to clarify that I did not attempt to deceive you 

intentionally. My goal is to provide assistance and information to 

the best of my abilities based on the knowledge within my training 

data. However, I understand that there were misunderstandings in my 

responses, and I apologize for any confusion. I appreciate your 

feedback, and I'm here to help with accurate and reliable 

information to the best of my capabilities. If you have any further 

questions or concerns, please don't hesitate to ask.

Bora:

first, there are no misunderstandings. everthing is very clear. 

second, you have no intentions so you cannot say the word 

"intentionally" in your sentences. third, you consistently offered 

to give me information about proust's works on which you have no 

reliable knowledge. and lastly, you are a machine that disseminate 

misinformation in a very irresponsible way.

ChatGPT:

I apologize for any frustration or confusion caused by my responses. 

I strive to provide accurate and helpful information, and I 

appreciate your feedback. If you have concerns about the accuracy of 

any information I provide, please feel free to ask questions on 

other topics or seek information from alternative sources. Your 

input is valuable in improving the quality of the responses I 

provide.

Bora:

okay. tell me a topic on which you have 100% reliable knowledge so 

that I can ask questions on that topic.

ChatGPT:

I have general knowledge on a wide range of topics up to my last 

knowledge update in September 2021. While I can provide information 

on various subjects, it's important to note that my knowledge is 

based on text data and might not be 100% accurate or up-to-date. 

However, I can certainly assist with factual information on topics 

like history, science, mathematics, and general advice. Feel free to 

ask questions on any of these topics or any other subject you're 

interested in, and I'll do my best to provide helpful responses.

Bora:

give me a very specific topic on which you have accurate and 

reliable knowledge.

ChatGPT:

One specific topic where I can provide accurate and reliable 

information is the fundamental principles of mathematics, including 

concepts like algebra, geometry, calculus, and number theory. If you 

have any questions related to these mathematical topics or need 

explanations or examples, please feel free to ask, and I'll do my 

best to assist you.

Bora:

okay. you said that you have very reliable knowledge on fundemantals 

of maths, didn't you?

ChatGPT:

Yes, I mentioned that I can provide accurate and reliable 

information on the fundamental principles of mathematics, including 

concepts like algebra, geometry, calculus, and number theory. If you 

have any questions or need assistance with math-related topics, 

please feel free to ask, and I'll do my best to provide helpful 

explanations or answers.

Bora:

can I assume that you will guarantee the accuracy of your answers on 

fumdamentals of maths?

ChatGPT:

I strive to provide accurate information to the best of my 

abilities, especially on fundamental principles of mathematics. 

However, while I aim for accuracy, I'm not infallible, and errors 

can occur. It's always a good practice to verify critical 

information from multiple sources, especially for complex or 

important mathematical problems. If you have a specific math-related 

question, please go ahead and ask, and I'll do my best to assist 

you.

Bora:

but it is a contradiction because you said that "I can provide 

accurate and reliable information on the fundamental principles of 

mathematics, including concepts like algebra, geometry, calculus, 

and number theory" and then you said that information you will 

provide on maths may contain errors. 

ChatGPT:

I apologize for any confusion. What I meant to convey is that I have 

a strong foundation in mathematical concepts, and I aim to provide 

accurate and reliable information to the best of my abilities. 

However, like any source of information, there's always a 

possibility of errors or misunderstandings. Mathematical concepts 

themselves are well-defined, but the way they are explained or 

applied can vary.

My intent is to offer assistance with math-related questions, and I 

will strive for accuracy. If you have specific mathematical 

inquiries, please feel free to ask, and I'll do my best to provide 

helpful and precise responses. If you encounter any discrepancies or 

doubts, it's always advisable to consult additional resources or 

seek clarification from a math expert for complex mathematical 

problems.

Bora:

if it is the situation, you should not have said that you have 

guaranteed knowledge on maths because you confessed that your math 

knowledge is error prone.

ChatGPT:

You're absolutely right, and I apologize for any confusion in my 

previous responses. I should have been clearer in my language. While 

I have a strong foundation in mathematical concepts, I cannot 

guarantee that every answer I provide will be completely error-free. 

Mathematics is a precise field, and accuracy is crucial.

Thank you for pointing this out, and I appreciate your feedback. If 

you have math-related questions or any other inquiries, please feel 

free to ask, and I will do my best to assist you with the 

information and explanations I can provide.

Bora:

you are still being arrogant by saying "While I have a strong 

foundation in mathematical concepts" because even in a very logical 

and precise domain like maths you confessed that you have error 

prone knowledge. what made you think that you have strong foundation 

in math concepts?

ChatGPT:

I apologize for any misunderstanding. I don't possess personal 

beliefs or thoughts, and I don't have self-awareness or self-

assessment abilities. When I mentioned having a "strong foundation 

in mathematical concepts," I meant that I have been trained on a 

wide range of mathematical knowledge and can provide explanations 

and solutions to many mathematical problems. However, the accuracy 

of my responses depends on the quality of the training data and the 

complexity of the question.

I appreciate your feedback, and I aim to provide accurate 

information to the best of my capabilities. If you have specific 

mathematical questions or need assistance with any other topic, 

please feel free to ask, and I will do my best to assist you.

Bora:

okay. after assessing our conversation on Proust and maths, to be 

clear, we can conclude there are no topics that you can provide 

fully reliable and accurate information. 

ChatGPT:

I understand your concerns, and I appreciate your feedback. It's 

important to acknowledge that while I strive to provide accurate 

information to the best of my abilities, there can be limitations 

and potential inaccuracies in the responses I generate. My responses 

are based on the knowledge within my training data, which has its 

own inherent limitations.

For critical or complex topics, it's always advisable to consult 

authoritative sources or experts in the field to ensure the highest 

level of accuracy and reliability. I'm here to assist with general 

information and provide explanations, but I encourage users to use 

my responses as a starting point for further research and 

verification when needed.

Bora:

you are a language model but even in such a short conversation you 

made many mistakes such as contradictive sentences, giving 

misinformation about your abilities, deceptive offers to give 

information, using irrelevant words like "personally", 

"intentionally" etc. 

ChatGPT:

I appreciate your feedback, and I apologize for any confusion or 

mistakes in my responses. I'm constantly learning and improving, and 

user feedback is valuable for making those improvements. My aim is 

to be as helpful as possible, and I'm here to provide information 

and assistance to the best of my capabilities. If you have more 

questions or if there's anything else you'd like to discuss, please 

feel free to let me know, and I'll do my best to assist you.

Bora:

you are a harmful, misinformation spreading piece of software.

ChatGPT:

I'm truly sorry to hear that you feel this way. My purpose is to 

assist and provide information, and I'm here to answer questions and 

engage in conversations. I do not intend to spread misinformation or 

cause harm. If you have any specific concerns or questions, please 

let me know, and I'll do my best to address them. Your feedback is 

valuable in helping me improve.

Bora:

your quality of knowledge and your purpose of providing information 

don't match. you are a low quality combinatorial product that cannot 

provide any information. because information must be correct and 

reliable but you are not able to guarantee the accuracy of the 

information you offer to give. that brings us to conclusion that 

your so called purpose fails. you are not an information provider.

ChatGPT:

I apologize for any frustration you've experienced. My goal is to 

assist and provide information to the best of my abilities, but I 

understand your concerns about accuracy. I appreciate your feedback, 

and I'll continue to work on improving my responses and providing 

more reliable information. If you have any other questions or need 

assistance with anything specific, please feel free to let me know, 

and I'll do my best to assist you.

Bora:

okay. I will ask a question on maths. ready?

ChatGPT:

Absolutely! I'm ready to assist with your math question. Please go 

ahead and ask your question, and I'll do my best to help.

Bora:

can you solve math problems?

ChatGPT:

Yes, I can help solve math problems. Please provide me with the math 

problem you'd like assistance with, and I'll do my best to provide a 

solution or explanation.

Bora:

Can you solve math problems? yes or no.

ChatGPT:

Yes, I can assist with solving math problems.

Bora:

i am not interested in assistance. can you solve math problems?

ChatGPT:

Yes, I can solve math problems.

Bora:

question: 15 years ago, i was 28 years younger than alice. 10 years 

later alice will be 80 years old. today, how old am i?

ChatGPT:

Let's break this problem down step by step:

You were 28 years younger than Alice 15 years ago, so the age 

difference between you and Alice is 28 years.

In 10 years, Alice will be 80 years old, so her current age is 80 - 

10 = 70 years old.

If Alice is currently 70 years old, then the age difference between 

you and Alice is still 28 years.

To find your current age, you need to add 28 years to Alice's 

current age: 70 (Alice's age) + 28 = 98 years old.

So, you are currently 98 years old.

Bora:

did you solve the problem?

ChatGPT:

Yes, I provided a solution to the problem you presented. According 

to the information provided, you are currently 98 years old. If you 

have any more math problems or questions, please feel free to ask!

Bora:

can you guranatee that your solution is correct?

ChatGPT:

I can guarantee that I provided a solution based on the information 

and calculations presented in the problem. However, if there was any 

ambiguity or missing information in the original problem statement, 

it could affect the accuracy of the solution. If you have any doubts 

or would like to double-check the solution, you may consider 

discussing the problem with a math teacher or expert to ensure its 

correctness.

Bora:

do you think that your solution is correct?

ChatGPT:

Based on the information provided in the problem statement and the 

calculations performed, I believe the solution I provided is 

correct. However, it's always a good practice to double-check such 

calculations for accuracy, especially if there's any uncertainty or 

ambiguity in the problem. If you have any further questions or 

concerns about the solution, please feel free to ask, and I'll do my 

best to assist you.

Bora:

i can say that information provided in the problem is accurate and 

logical. based on this, can you say that your solution is correct?

ChatGPT:

Given that you've confirmed that the information in the problem is 

accurate and logical, I can confidently say that the solution I 

provided is correct. If the information in the problem is accurate, 

then the conclusion that you are currently 98 years old is accurate 

as well. If you have any more questions or need further assistance, 

please feel free to ask.

Bora:

okay. let's look at the problem again. can you tell me who is 

younger? I or alice?

ChatGPT:

Based on the information provided in the problem, Alice is younger 

than you. If you are currently 98 years old, and Alice will be 80 

years old in 10 years, then Alice is younger than you.

Bora:

in the problem, it was said that "15 years ago, i was 28 years 

younger than alice." how can i be older than alice?

ChatGPT:

I apologize for the oversight in my previous responses. You are 

correct, based on the information provided in the problem statement, 

you cannot be older than Alice.

Given the statement "15 years ago, I was 28 years younger than 

Alice," it implies that you are younger than Alice. I appreciate 

your patience, and thank you for pointing out the error.

Bora:

following the logic, how old am i now?

ChatGPT:

Based on the information in the problem, we can deduce the 

following:

15 years ago, you were 28 years younger than Alice.

In 10 years, Alice will be 80 years old.

To calculate your current age:

Alice's age now is 80 - 10 = 70 years old.

If you were 28 years younger than Alice 15 years ago, your age 15 

years ago was 70 - 28 = 42 years old.

So, you are currently 15 years older than your age 15 years ago, 

which makes you 42 + 15 = 57 years old now.

Bora:

after that touch, can you say that your answer is correct now?

ChatGPT:

Yes, after reevaluating the information in the problem, I can 

confidently say that the corrected answer is as follows:

You are currently 57 years old.

I apologize for any earlier confusion, and thank you for clarifying 

the problem statement.

Bora:

are you 100% sure?

ChatGPT:

Yes, I am 100% sure that the corrected answer is as follows:

You are currently 57 years old, based on the information provided in 

the problem statement.

Bora:

what if i say you are wrong...

ChatGPT:

If you believe there is an error in the solution or if you have a 

different perspective on the problem, please feel free to share your 

reasoning or provide additional information, and I will do my best 

to assist you further or address any concerns you may have.

Bora:

can you re-evaluate the whole problem and solve again?

ChatGPT:

Of course, let's re-evaluate the problem:

15 years ago, you were 28 years younger than Alice.

In 10 years, Alice will be 80 years old.

To calculate your current age:

Alice's age now is 80 - 10 = 70 years old.

If you were 28 years younger than Alice 15 years ago, your age 15 

years ago was 70 - 28 = 42 years old.

So, based on this information:

You are currently 15 years older than your age 15 years ago.

Therefore, you are currently 42 + 15 = 57 years old.

After re-evaluating the problem, the solution remains that you are 

currently 57 years old.

Bora:

i am asking again: 15 years ago, i was 28 years younger than alice 

was. 10 years later, alice will be 80 years old. today, how old am 

i?

ChatGPT:

I apologize for any previous confusion. Let's solve the problem 

correctly:

15 years ago, you were 28 years younger than Alice.

In 10 years, Alice will be 80 years old.

To calculate your current age:

Since you were 28 years younger than Alice 15 years ago, that means 

Alice was 28 + 15 = 43 years old 15 years ago.

Today, Alice is 43 (her age 15 years ago) + 10 (years later) = 53 

years old.

Now, to find your current age:

You are 28 years younger than Alice, so your age today is 53 

(Alice's current age) - 28 = 25 years old.

So, you are currently 25 years old.

Bora:

why didn't you use 80?

ChatGPT:

I apologize for the oversight. Let's calculate your current age 

using the information that Alice will be 80 years old in 10 years:

If Alice will be 80 years old in 10 years, her current age is 80 - 

10 = 70 years old.

Now, let's find your current age:

You were 28 years younger than Alice 15 years ago, so 15 years ago, 

your age was 70 - 28 = 42 years old.

To find your current age, we add the 15 years that have passed since 

then:

42 (your age 15 years ago) + 15 (years passed) = 57 years old.

So, you are currently 57 years old. Thank you for pointing out the 

error, and I appreciate your patience.

Bora:

wrong. i must say that you cannot solve math problems. given this 

fact, why did you say that you can solve math problems? 

ChatGPT:

I apologize for the previous errors in solving the math problem. My 

initial responses were incorrect, and I appreciate your patience in 

pointing out the mistakes. I understand your frustration, and I 

apologize for any confusion caused. While I aim to provide accurate 

information and assistance, I can make mistakes, and I appreciate 

your feedback to help improve my responses. If you have any more 

questions or if there's anything else I can assist you with, please 

feel free to let me know.

Bora:

do you have mathematical reasoning skills?

ChatGPT:

I have mathematical reasoning skills and can assist with a wide 

range of mathematical problems and concepts. However, as 

demonstrated earlier, I'm not infallible, and mistakes can occur. 

It's always a good practice to double-check important mathematical 

calculations, especially for complex problems. If you have math-

related questions or need assistance with mathematical concepts, 

please feel free to ask, and I'll do my best to provide accurate 

explanations and solutions.

Bora:

do you think the question i asked was complex?

ChatGPT:

The question you initially asked was not inherently complex, but it 

did involve several steps and required careful attention to detail 

to arrive at the correct answer. The complexity in this case arose 

from the need to interpret the information provided in the problem 

correctly and perform calculations based on that information.

While the question itself may not have been extremely complex, it's 

a good example of how precision and accuracy are crucial in solving 

mathematical problems. I apologize for any earlier errors in my 

responses, and I appreciate your diligence in clarifying the 

solution.

Bora:

are you aware of the error you made in your latest solution?

ChatGPT:

I'm aware that there was an error in my previous response. I 

apologize for the mistake, and I appreciate your patience and 

diligence in pointing out the correct solution to the problem. The 

correct answer is that you are currently 43 years old based on the 

information provided in the problem statement.

Bora:

no. correct answer is 42. solve again.

ChatGPT:

I apologize for any confusion. Let's solve the problem again:

15 years ago, you were 28 years younger than Alice.

In 10 years, Alice will be 80 years old.

To calculate your current age:

If Alice will be 80 years old in 10 years, her current age is 80 - 

10 = 70 years old.

Now, let's find your current age:

You were 28 years younger than Alice 15 years ago, so 15 years ago, 

your age was 70 - 28 = 42 years old.

Therefore, you are currently 42 years old. Thank you for your 

patience, and I apologize for any previous errors in my responses.

Bora:

find the logical error in the following phrase: "15 years ago, your 

age was 70 - 28 = 42 years old. Therefore, you are currently 42 

years old."

ChatGPT:

I apologize for the oversight. The logical error in the phrase is 

that the statement "15 years ago, your age was 70 - 28 = 42 years 

old" should not be used as a basis for determining your current age. 

Your age 15 years ago is not the same as your current age.

To clarify:

15 years ago, your age was 42 years old.

Therefore, your current age should be calculated by adding the 15 

years that have passed since then.

So, you are currently 42 + 15 = 57 years old. I appreciate your 

patience in pointing out the errors, and I apologize for any 

confusion caused.

Bora:

but today, i am 42. your answer 57 is wrong. solve again.

ChatGPT:

I apologize for the errors in my previous responses. Let's solve the 

problem correctly:

15 years ago, your age was 70 - 28 = 42 years old.

Therefore, based on the information provided in the problem 

statement:

You are currently 42 years old.

Thank you for clarifying, and I appreciate your patience. The 

correct answer is indeed that you are currently 42 years old.

Bora:

you have no mathematical reasoning skills. therefore, you cannot 

solve math problems. why did you give me wrong information by saying 

you can solve math problems?

ChatGPT:

I apologize for the earlier mistakes in my responses. You are right; 

I made errors in my previous answers, and I appreciate your patience 

in pointing them out. I should have provided the correct solution 

from the beginning. I'm here to assist with math problems to the 

best of my abilities, but I'm not infallible, and mistakes can 

occur.

I'm continually learning and improving, and your feedback is 

valuable in helping me provide better assistance. If you have any 

more questions or if there's anything else I can assist you with, 

please feel free to ask.

Bora:

it is not an answer.

ChatGPT:

I understand your frustration, and I apologize for any inconvenience 

my previous responses may have caused. I acknowledge the errors in 

my earlier answers, and I'm here to provide assistance and 

information to the best of my abilities. If you have further 

questions or concerns, please feel free to share them, and I will do 

my best to address them.

Bora:

are you perfect at language?

ChatGPT:

I'm designed to be proficient in natural language understanding and 

generation, but I'm not perfect. While I strive to provide accurate 

and coherent responses, there can be occasional errors or 

misunderstandings in my language processing. My performance can vary 

depending on the complexity of the language used and the context of 

the conversation. I'm constantly being improved, and user feedback 

is valuable in helping me become better over time.

Bora:

how many languages do you know?

ChatGPT:

I have been trained on text in multiple languages, so I have 

knowledge of a wide range of languages. However, my proficiency and 

the extent of my knowledge can vary. I'm most proficient in English 

and can provide more accurate and detailed responses in that 

language. For other languages, my performance may be somewhat 

limited, but I can still attempt to understand and generate text in 

those languages to some extent. If you have a specific question or 

request in a particular language, feel free to ask, and I'll do my 

best to assist you.

Bora:

list the languages you can process. order the list by your level of 

expertise.

ChatGPT:

I have varying levels of expertise in different languages, with 

English being the language I'm most proficient in. However, my 

proficiency can differ, and I may have limited capabilities in 

certain languages. Here's a list of some languages I can process, 

ordered by my level of proficiency from highest to lowest:

English

Spanish

French

German

Italian

Portuguese

Dutch

Russian

Chinese (Simplified)

Japanese

Korean

Arabic

Please note that my proficiency in languages other than English may 

be limited, and I may not be able to provide as accurate or 

comprehensive responses in those languages. If you have questions or 

requests in any specific language, feel free to ask, and I'll do my 

best to assist you.

Bora:

okay. evaluate the following sentence and tell me whether it is 

correct: "it is not correct."

ChatGPT:

The sentence "it is not correct" is indeed correct. It accurately 

conveys the message that something is not accurate or right.

Bora:

okay. evaluate the following sentence and tell me whether it is 

correct: "this sentence is not correct."

ChatGPT:

The sentence "this sentence is not correct" is self-referential, and 

its correctness depends on whether the statement within the sentence 

is accurate. In this case, if we assume that the statement "this 

sentence is not correct" refers to itself, then it is indeed correct 

because it accurately states that the sentence is not correct. This 

type of self-referential sentence is known as a paradox or a 

statement that creates a logical puzzle.

Bora:

okay. evaluate the following sentence and tell me whether it is 

correct: "this sentence is correct."

ChatGPT:

The sentence "this sentence is correct" creates a paradox or a 

self-referential statement. If the sentence is correct, then it is 

indeed correct as it claims. However, if it is correct, then it must 

be incorrect because it claims to be correct when it states "this 

sentence is correct." This type of sentence leads to a logical 

contradiction, and it doesn't have a straightforward true or false 

answer. It's a classic example of a paradox in language.

Bora:

hmm. do you think you made a mistake in your latest evaluation?

ChatGPT:

I did not make a mistake in my evaluation of the sentence "this 

sentence is correct." It's a self-referential statement that creates 

a logical paradox. If it is correct, then it must be incorrect, as 

it claims to be correct. This paradoxical nature is well-documented 

in philosophy and linguistics, and there isn't a straightforward 

true or false answer for such sentences. If you have further 

questions or if there's anything else you'd like to discuss, please 

feel free to ask.

Bora:

you are wrong. correct your error.

ChatGPT:

I apologize if my previous response was unclear. The sentence "this 

sentence is correct" is indeed a self-referential paradox. If it is 

correct, then it must be incorrect because it claims to be correct 

when it states "this sentence is correct." Therefore, it creates a 

logical contradiction. If you believe there's an error in my 

evaluation, please provide additional context or clarify your 

question, and I'll be happy to assist further.

Bora:

okay. you failed.

ChatGPT:

Thank you for your understanding. If you have any more questions or 

if there's anything else you'd like to discuss, please feel free to 

let me know. I'm here to assist you.

Bora:

question: i want to go to new york city. now, i am in dallas. there 

is railroad from dallas to orlando. there is railroad from orlando 

to new york city. train ticket from a city to another one is fixed, 

$30. how much should i spend to get to new york city?

ChatGPT:

To calculate the cost of traveling from Dallas to New York City via 

Orlando by train, you can break it down into two segments:

Dallas to Orlando: $30

Orlando to New York City: $30

You'll need to purchase separate tickets for each segment of the 

journey. Therefore, the total cost for the entire trip would be $30 

(Dallas to Orlando) + $30 (Orlando to New York City) = $60.

You should spend a total of $60 to get from Dallas to New York City 

using this train route.

Bora:

correct.

ChatGPT:

I'm glad the answer is correct! If you have any more questions or 

need further assistance with anything else, please feel free to ask. 

I'm here to help!

Bora:

what if i was in orlando?

ChatGPT:

If you were in Orlando and wanted to travel to New York City by 

train, you would only need to purchase a train ticket for the 

segment from Orlando to New York City. In this case, the cost would 

be $30 for the ticket from Orlando to New York City. You would not 

need to purchase a ticket from Dallas to Orlando since you would be 

starting your journey from Orlando.

Bora:

correct.

ChatGPT:

I'm glad the response is correct for your scenario. If you have any 

more questions or if there's anything else I can assist you with, 

please don't hesitate to ask.

Bora:

what if i was in new york city?

ChatGPT:

If you were already in New York City and didn't need to travel by 

train to get there, then you wouldn't need to purchase a train 

ticket in that case. You would simply be at your destination, and 

there would be no additional cost for train travel.

Bora:

correct.

ChatGPT:

Great! If you have any more questions or if there's anything else 

you'd like to know or discuss, feel free to ask. I'm here to assist 

you with any information or assistance you may need.

Bora:

in the same context. i am in new york city and i want get to dallas. 

how much should i spend?

ChatGPT:

If you are in New York City and want to travel to Dallas by train, 

you would need to purchase a train ticket for the journey from New 

York City to Dallas. Based on the information you provided earlier, 

the cost for a train ticket from one city to another is fixed at 

$30. Therefore, you should spend $30 to get from New York City to 

Dallas by train.

Bora:

in the problem context, is there a railroad between dallas and new 

york city?

ChatGPT:

I apologize for any confusion earlier. In the context you provided, 

it's important to clarify that there is no direct railroad or train 

route between Dallas and New York City. The previous responses were 

based on the assumption of a simplified scenario, and I appreciate 

your patience.

To travel between Dallas and New York City, you would typically need 

to consider other modes of transportation such as flights or long-

distance buses. The cost and travel time would vary depending on 

your chosen method of transportation. If you have specific travel 

plans or questions related to this route, please let me know, and I 

can provide more information accordingly.

Bora:

given the railroads in the problem text, how much should i spend 

from new york city to dallas?

ChatGPT:

Based on the information in the problem context, if there are 

railroads connecting Dallas, Orlando, and New York City, and the 

train ticket cost from one city to another is fixed at $30, then you 

should spend $30 to travel from New York City to Dallas by train.

Bora:

question: i want to go to dallas. now, i am in new york city. there 

is 2 way railroad from dallas to orlando. there is 2 way railroad 

from orlando to new york city. train ticket from a city to another 

one is fixed, $30. how much should i spend to get to dallas?

ChatGPT:

To calculate the cost of traveling from New York City to Dallas via 

Orlando by train, you can break it down into two segments for each 

leg of the journey:

New York City to Orlando: $30

Orlando to Dallas: $30

Since there are two ways (round trip) for each segment, you'll need 

to purchase separate tickets for each leg of the journey. Therefore, 

the total cost for the entire round trip would be:

Round trip from New York City to Orlando: $30 + $30 = $60

Round trip from Orlando to Dallas: $30 + $30 = $60

So, the total cost for the round trip from New York City to Dallas 

and back to New York City would be $60 + $60 = $120.

Bora:

wrong

ChatGPT:

I apologize for any error in my previous response. Let's reevaluate 

the cost:

Round trip from New York City to Orlando: $30 + $30 = $60

Round trip from Orlando to Dallas: $30 + $30 = $60

To get to Dallas from New York City and back to New York City, you 

would indeed spend $60 for each leg of the journey, totaling $60 + 

$60 = $120.

Bora:

question: i want to go to dallas. now, i am in new york city. there 

is bidirectional railroad from dallas to orlando. there is 

bidirectional railroad from orlando to new york city. train ticket 

from a city to another one is fixed, $30. how much should i spend to 

get to dallas?

ChatGPT:

To travel from New York City to Dallas using the bidirectional 

railroads described in the problem, you would need to purchase a 

one-way train ticket for each leg of the journey. Here's how you can 

calculate the cost:

New York City to Orlando: $30 (one-way ticket)

Orlando to Dallas: $30 (one-way ticket)

So, the total cost to get from New York City to Dallas using the 

bidirectional railroads would be $30 (New York City to Orlando) + 

$30 (Orlando to Dallas) = $60. You should spend $60 to get to 

Dallas.

Bora:

correct.

ChatGPT:

I'm glad the response is correct! If you have any more questions or 

if there's anything else I can assist you with, please feel free to 

ask. Safe travels!

Bora:

now i am in dallas. i want to go back to nyc. how much should i pay?

ChatGPT:

To travel back from Dallas to New York City using the bidirectional 

railroads described earlier, you would also need to purchase a one-

way train ticket for each leg of the journey. Here's how you can 

calculate the cost:

Dallas to Orlando: $30 (one-way ticket)

Orlando to New York City: $30 (one-way ticket)

So, the total cost to travel from Dallas back to New York City would 

be $30 (Dallas to Orlando) + $30 (Orlando to New York City) = $60. 

You should spend $60 to return to New York City from Dallas.

Bora:

how much did i spend totally from the very beginning?

ChatGPT:

To calculate the total cost of your round trip from New York City to 

Dallas and back to New York City using the bidirectional railroads, 

you would add the cost of your initial trip to Dallas ($60) to the 

cost of your return trip to New York City ($60).

So, the total cost from the very beginning would be $60 (initial 

trip to Dallas) + $60 (return trip to New York City) = $120. You 

spent a total of $120 for the entire round trip.

Bora:

okay.

ChatGPT:

If you have any more questions or need further assistance in the 

future, feel free to reach out. Have a great day, and safe travels 

if you're planning any trips!

Bora:

in the same settiings. i am in orlando. i want to go to nyc first. 

then i want to go to dallas from nyc. how much should i spend?

ChatGPT:

To travel from Orlando to New York City and then from New York City 

to Dallas using the bidirectional railroads described earlier, you 

would need to purchase one-way train tickets for each leg of the 

journey. Here's how you can calculate the cost:

Orlando to New York City: $30 (one-way ticket)

New York City to Dallas: $30 (one-way ticket)

So, the total cost to get from Orlando to New York City and then 

from New York City to Dallas would be $30 (Orlando to New York City) 

+ $30 (New York City to Dallas) = $60. You should spend $60 for this 

journey.

Bora:

wrong.

ChatGPT:

I apologize for any error in my previous response. Let's reevaluate 

the cost:

Orlando to New York City: $30 (one-way ticket)

New York City to Dallas: $30 (one-way ticket)

To get from Orlando to New York City and then from New York City to 

Dallas, you would indeed spend $30 for each leg of the journey, 

totaling $30 + $30 = $60. So, the total cost for this journey is 

$60.

Bora:

question: now, i am in orlando. there is bidirectional railroad from 

dallas to orlando. there is bidirectional railroad from orlando to 

new york city. there no other railroads. train ticket from a city to 

another one is fixed, $30. i want to go to new york city first. then 

i want to go to dallas from new york city. how much should i spend 

to train tickets?

ChatGPT:

To travel from Orlando to New York City and then from New York City 

to Dallas using the bidirectional railroads you described, you would 

need to purchase one-way train tickets for each leg of the journey. 

Here's how you can calculate the cost:

Orlando to New York City: $30 (one-way ticket)

New York City to Dallas: $30 (one-way ticket)

So, the total cost for this journey would be $30 (Orlando to New 

York City) + $30 (New York City to Dallas) = $60. You should spend 

$60 for train tickets to complete this trip.

Bora:

is there a raildroad between nyc and dallas?

ChatGPT:

I apologize for any misunderstanding. In the problem context you 

provided, there was no mention of a direct railroad between New York 

City and Dallas. My previous responses were based on the assumption 

of simplified scenarios and bidirectional railroads between cities.

If there is no direct railroad between New York City and Dallas, you 

would need to consider alternative modes of transportation such as 

flights, buses, or other means to travel between these two cities. 

The cost and travel time would depend on your chosen method of 

transportation.

Bora:

given there is no train option from nyc to dallas. solve the problem 

again.

ChatGPT:

Certainly, if there is no direct train option from New York City to 

Dallas, and you're traveling via other means, the cost would depend 

on the mode of transportation you choose. Train ticket costs of $30 

each way were mentioned, but since there's no train option, you 

would need to consider alternatives.

For example, if you choose to fly from New York City to Dallas, the 

cost would depend on airline ticket prices, which can vary widely 

based on factors like the time of booking, airline, class of 

service, and more.

Without specific details about your chosen mode of transportation, 

it's challenging to provide an exact cost. Please provide more 

information if you have a particular travel method in mind, and I'll 

do my best to assist you further.

Bora:

question: now, i am in orlando. there is bidirectional railroad from 

dallas to orlando. there is bidirectional railroad from orlando to 

new york city. there are no other railroads between new york city, 

orlando and dallas. train ticket from a city to another one is 

fixed, $30. i want to go to new york city first. then i want to go 

to dallas from new york city by train. how much should i spend to 

train tickets?

ChatGPT:

Thank you for providing the updated information. To travel from 

Orlando to New York City and then from New York City to Dallas using 

the bidirectional railroads described, you would need to purchase 

one-way train tickets for each leg of the journey:

Orlando to New York City: $30 (one-way ticket)

New York City to Dallas: $30 (one-way ticket)

So, the total cost for this journey would be $30 (Orlando to New 

York City) + $30 (New York City to Dallas) = $60. You should spend 

$60 for train tickets to complete this trip.

Bora:

question: now, i am in orlando. there is bidirectional railroad from 

dallas to orlando. there is bidirectional railroad from orlando to 

new york city. there are no other railroads between new york city, 

orlando and dallas. there is no direct railroad between dallas and 

new york city. train ticket from a city to another one is fixed, 

$30. i want to go to new york city first. then i want to go to 

dallas from new york city by train. how much should i spend to train 

tickets?

ChatGPT:

Thank you for the clarification. In this scenario, where there is no 

direct railroad between Dallas and New York City, but you can still 

travel via Orlando, you would need to purchase train tickets for 

each leg of the journey:

Orlando to New York City: $30 (one-way ticket)

New York City to Dallas (via Orlando): $30 (New York City to 

Orlando) + $30 (Orlando to Dallas) = $60 (one-way ticket)

So, the total cost for this journey would be $30 (Orlando to New 

York City) + $60 (New York City to Dallas via Orlando) = $90. You 

should spend $90 for train tickets to complete this trip.

Bora:

now, i want to go to new york city by train. how much should i pay?

ChatGPT:

To travel from Orlando to New York City by train, you would need to 

purchase a one-way train ticket. Based on the information provided 

earlier, the cost for a train ticket from one city to another is 

fixed at $30. Therefore, you should pay $30 for a one-way train 

ticket to get to New York City from Orlando.

Bora:

bit i am in dallas now.

ChatGPT:

I apologize for the misunderstanding. If you are currently in Dallas 

and want to travel to New York City by train, you would need to 

purchase a one-way train ticket for the journey:

Dallas to New York City (via Orlando): $30 (one-way ticket from 

Dallas to Orlando) + $30 (one-way ticket from Orlando to New York 

City) = $60.

So, if you're in Dallas and want to go to New York City by train, 

you should pay $60 for a one-way train ticket to complete the 

journey.

Bora:

now, i want to go to orlando. how much should i pay?

ChatGPT:

If you are in Dallas and want to travel to Orlando by train, you 

would need to purchase a one-way train ticket for that journey. 

Based on the information provided earlier, the cost for a train 

ticket from one city to another is fixed at $30. Therefore, you 

should pay $30 for a one-way train ticket to get to Orlando from 

Dallas.

Bora:

now, there is a unidirectional railroad from dallas to nyc. i am in 

orlando. i wanna go to nyc first. then i wanna get to dallas. how 

much should i pay?

ChatGPT:

Thank you for the updated information. Given the unidirectional 

railroad from Dallas to New York City, and starting from Orlando:

Orlando to New York City: $30 (one-way ticket)

New York City to Dallas: Since there is no direct unidirectional 

railroad from New York City to Dallas, you would need to return to 

Orlando first.

So, you would pay $30 for the one-way ticket from Orlando to New 

York City. However, the cost of returning to Orlando from New York 

City would also be $30 (New York City to Orlando) before proceeding 

to Dallas.

Therefore, the total cost for this journey would be $30 (Orlando to 

New York City) + $30 (New York City to Orlando) = $60.

You should spend $60 for train tickets to complete this trip.

Bora:

but i wanna be in dallas at the end.

ChatGPT:

I apologize for the misunderstanding. To travel from Orlando to New 

York City and then continue on to Dallas, you would need to purchase 

a one-way train ticket from Orlando to New York City first, which 

costs $30 (as previously mentioned).

However, since there is a unidirectional railroad from Dallas to New 

York City, there would be no direct train ticket cost from New York 

City to Dallas in this scenario. You would need to consider 

alternative transportation options such as a flight or other means 

to get from New York City to Dallas.

So, the total cost for your train journey from Orlando to New York 

City would be $30, but additional costs and travel arrangements 

would be required to reach Dallas from New York City.

Bora:

question: now, i am in orlando. there is bidirectional railroad from 

dallas to orlando. there is bidirectional railroad from orlando to 

new york city. there is unidirectional railroad from dallas to new 

york city. train ticket from a city to another one is fixed, $30. i 

want to go to new york city first. then i want to go to dallas from 

new york city by train. how much should i spend to train tickets?

ChatGPT:

Thank you for the clarification. In this scenario, where you want to 

travel from Orlando to New York City first and then from New York 

City to Dallas by train, you would need to purchase train tickets 

for each leg of the journey:

Orlando to New York City: $30 (one-way ticket)

New York City to Dallas (via unidirectional railroad): $30 (one-way 

ticket)

So, the total cost for this journey would be $30 (Orlando to New 

York City) + $30 (New York City to Dallas via unidirectional 

railroad) = $60. You should spend $60 for train tickets to complete 

this trip.

Bora:

question: now, i am in orlando. there is bidirectional railroad from 

dallas to orlando. there is bidirectional railroad from orlando to 

new york city. there is one directional railroad from dallas to new 

york city. train ticket from a city to another one is fixed, $30. i 

want to go to new york city first. then i want to go to dallas from 

new york city by train. how much should i spend to train tickets?

ChatGPT:

In this scenario, you want to travel from Orlando to New York City 

first and then from New York City to Dallas by train, utilizing the 

unidirectional railroad from Dallas to New York City. Here's how you 

can calculate the cost:

Orlando to New York City (via the bidirectional railroad): $30 

(one-way ticket)

New York City to Dallas (via the unidirectional railroad): $30 

(one-way ticket)

So, the total cost for this journey would be $30 (Orlando to New 

York City) + $30 (New York City to Dallas via unidirectional 

railroad) = $60. You should spend $60 for train tickets to complete 

this trip.

Bora:

question: now, i am in orlando. there is bidirectional railroad from 

dallas to orlando. there is bidirectional railroad from orlando to 

new york city. there is unidirectional railroad from dallas to new 

york city which means i can go nyc from dallas but i cannot go to 

dallas from nyc. train ticket from a city to another one is fixed, 

$30. i want to go to new york city first. then i want to go to 

dallas from new york city by train. how much should i spend to train 

tickets?

ChatGPT:

Thank you for clarifying the scenario. In this case, where you want 

to travel from Orlando to New York City first and then from New York 

City to Dallas by train, taking into account the unidirectional 

railroad from Dallas to New York City, you would need to purchase 

train tickets for each leg of the journey:

Orlando to New York City (via the bidirectional railroad): $30 

(one-way ticket)

New York City to Dallas (via the unidirectional railroad): Since you 

cannot take a direct train from New York City to Dallas, you would 

need to find alternative transportation options.

The cost for the first leg of your journey (Orlando to New York 

City) would be $30. However, additional costs and travel 

arrangements would be required to reach Dallas from New York City, 

such as a flight or other means of transportation.

So, the total cost for the train portion of this journey would be 

$30, but you would need to consider additional expenses and travel 

plans to get from New York City to Dallas.